ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

గౌరవప్రదమైన మరణం కూడా ఓ హక్కు!

.

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

ముంబైలో ఓ జంట కారుణ్యహత్య కోసం అభ్యర్థించడంతో… గౌరవప్రదంగా మరణించే హక్కుకి సంబంధించిన చర్చ మరోసారి తెర మీదకు వచ్చింది. పార్లెమెంటులో ‘మెడికల్‌ ట్రీట్‌మెంట్‌ ఆఫ్ టెర్మినల్లీ ఇల్‌ పేషెంట్స్ (ప్రొటెక్షన్‌ ఆఫ్ పేషెంట్స్‌ అండ్‌ మెడికల్‌ ప్రాక్టీషనర్స్‌), 2016’ చట్టాన్ని పార్లమెంటులో ఆమోదించే అవకాశం ఉండటం కూడా, ఈ చర్చకు ఊతం ఇస్తోంది.

2017, డిసెంబరు 21న నారాయణ్‌ లవాటె (86) ఆయన భార్య ఐరావతి (79) వైద్యుల పర్యవేక్షణలో తమ జీవితాలను ముగించే అవకాశం కల్పించమంటూ భారత రాష్ట్రపతికి లేఖ రాశారు. తాము సంతోషకరమైన జీవితాన్ని గడిపామనీ, తగిన ఆరోగ్యంతో ఉన్నామనీ, తమ మీద ఎవరూ ఆధారపడి లేరనీ, తమకు ఎలాంటి రుణాలూ లేవనీ వారు పేర్కొన్నారు. ఇలాంటప్పుడు…. ఏదో ఒక తీవ్ర అనారోగ్యం తమలో ఒకరిని కబళించి, మరొకరిని ఎడబాటుకి గురిచేసే దాకా వేచి చూడాల్సి రావడం అన్యాయమన్నది వారి వాదన. దీనికి ముందు 1977లో సీఏ ధామస్ మాస్టర్‌ అనే ఆయన తాను పరిపూర్ణమైన జీవితాన్ని గడిపాననీ, ఇక మీదట జీవించే ఇచ్ఛ ఏమాత్రం లేదని పేర్కొంటూ… తన జీవితాన్ని ముగించే అవకాశం ఇవ్వవలసిందిగా కేరళ హైకోర్టుని అభ్యర్థించారు. 2000 సంవత్సరంలో కోర్టు సదరు అభ్యర్థనను కొట్టివేసింది. ఇదే సమయంలో కర్ణాటకుకు చెందిన కరిబసమ్మ అనే ఆవిడ తాను గౌరవప్రదంగా మరణించే అవకాశాన్ని ఇమ్మంటూ అభ్యర్థన వ్యక్తం చేసింది. 70ల వయసులో ఉన్న కరిబసమ్మ, వెన్ను సమస్యల వల్ల భరించలేని నొప్పిని ఎదుర్కొంటోంది. ఈ మూడు సందర్భాలూ కూడా గౌరవప్రదంగా మరణించే హక్కు కోసం వినిపిస్తున్న అభ్యర్థనకు బలం చేకూరుస్తున్నాయి.

2011లో సుప్రీం కోర్టు ‘అరుణ రామచంద్ర షాన్‌బౌగ్ కు, భారత రాజ్యం ఇంకా ఇతరులు’ వ్యాజ్యంలో- చలనం లేకుండా, కోలుకునే అవకాశమూ లేకుండా ఉన్న వ్యక్తుల ప్రాణాలను నిలిపి ఉంచే వైద్య సౌకర్యాలను తొలగించేందుకు అనుమతి ఇచ్చినప్పటికీ… మన దేశంలో కారుణ్యహత్య ఇప్పటికీ చట్టవ్యతిరేకమే! ఈ తీర్పు పరోక్ష, ప్రత్యక్ష కారుణ్య మరణాల మధ్య భేదాన్ని గుర్తించింది. పరోక్ష కారుణ్యహత్యలో వైద్య సదుపాయం నిలిపివేస్తే, ప్రత్యక్ష కారుణ్యహత్యలో వైద్య పర్యవేక్షణలో మరణాన్ని అందించడం జరుగుతుంది. ప్రస్తుత బిల్లు సుప్రీం కోర్టు తీర్పుని చట్టంగా మార్చే లక్ష్యంతో ఉంది.

భారతదేశంలో కారుణ్యహత్యకు సంబంధించిన చర్చ అంతా… ప్రాణం ఎవరి సొంతం, దాన్ని అంతమొందించే హక్కు ఎవరికి ఉంది అన్న వాదన చుట్టూనే తిరుగుతోంది. ఈ చర్చని అలా ఉంచితే, భారతదేశపు ప్రజారోగ్యం మీద కారుణ్యహత్య ప్రభావం ఏమిటి అన్న అంశం గురించి ఆలోచించడం కూడా అవసరం. భారతదేశంలో గౌరవంగా మరణించడం కష్టం అవుతున్న కొద్దీ, కారుణ్యహత్య కోసం వస్తున్న అభ్యర్థనలు కూడా బలాన్ని సంతరించుకుంటున్నాయి. ప్రభుత్వం ‘వైద్య వీలునామా’ల విషయంలో కూడా చాలా వ్యతిరేకతతో ఉంది. ఒక వ్యక్తి భవిష్యత్తులో ఎలాంటి వైద్య సదుపాయాన్నయినా తిరస్కరించే హక్కుని ఈ ‘వైద్య వీలునామా’లు కల్పిస్తాయి. అయితే సదరు వ్యక్తి బంధువులు, ఆస్తి కోసం ఇలాంటి వీలునామాను దుర్వినియోగం చేసే ప్రమాదం ఉంది. ఇలాంటి వీలునామాలను ప్రైవేటు ఆరోగ్యరంగం దుర్వినియోగపరచకుండా, ప్రభుత్వం నివారించే పరిస్థితిలో లేకపోవడం దురదృష్టకరం.

మరణం, అందులోనూ తీవ్ర అనారోగ్యంతో, మరణించేందుకు హేయమైన పరిస్థితులు ఉన్న దేశాలలో భారతదేశం ఒకటి. 2015లో ఎకనామిస్ట్‌ ఇంటలిజెన్స్ యూనిట్‌ ‘క్వాలిటీ ఆఫ్ డెత్‌’ అనే సూచీని విడుదల చేసింది. ఇందులో పేర్కొన్న 80 దేశాలలో భారతదేశం 67వ స్థానంలో ఉంది. డిసెంబరు 2017లో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ, ప్రపంచ బ్యాంకు సంయుక్తంగా విడుదల చేసిన నివేదిక ప్రకారం, ఏటా 49 మిలియన్ల మంది భారతీయులు ఆరోగ్య సేవల కోసం తమ సొంత డబ్బు ఖర్చు చేస్తూ చివరికి పేదరికంలోకి జారిపోతున్నారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇలా పేదరికంలోకి జారిపోయే 100 మిలియన్ల మందిలో ఇది దాదాపు సగం. భారతదేశపు ‘సెంట్రల్‌ బ్యూరో ఆఫ్ హెల్త్‌ ఇంటలిజెన్స్‌’ సంస్థ గణాంకాలు ఈ సంఖ్యని మరింత ఎక్కువగా చూపుతున్నాయి. మన ప్రజారోగ్య వ్యవస్థ బలహీనంగా ఉండటమే, ఈ దారుణమైన పరిస్థితికి కారణం. ఆరోగ్యం కోసం భారతప్రభుత్వం చేసే ఖర్చు, చాలా దేశాలలోకంటే తక్కువ. 2017-18 ఆర్థిక సర్వే ప్రకారం ప్రభుత్వం తన స్థూలదేశీయోత్పత్తిలో కేవలం 1.4 శాతాన్ని మాత్రమే ఆరోగ్యరంగానికి వినియోగిస్తోంది. ప్రభుత్వం పట్ల వినయవిధేయతలో మెలిగే 2017 జాతీయ ఆరోగ్య విధానం సైతం, 2025 నాటికి ఈ ఖర్చుని 2.5 శాతానికి పెంచాలని సూచిస్తోంది. ఏ రకంగా చూసినా… ఇది చాలా ఆలస్యమే!

ఆరోగ్యరంగం విషయంలో కాస్త డబ్బున్నవాళ్లకే ప్రస్తుత పరిస్థితులు అనుకూలంగా ఉన్నాయి. ఇంటెన్సివ్‌ కేర్‌ యూనిట్లలో 90 శాతం, ప్రైవేటు ఆరోగ్య రంగంలోనే ఉండటం వల్ల, ఈ వర్గాలవారే ఖరీదైన చికిత్సను అందుకోగలుగుతున్నారు. అయినా వారికి కూడా జీవిత చరమాంకంలో బాధలు తప్పడం లేదు లేదు. ఉపశమన చికిత్సకి సంబంధించి తగిన అవగాహన కానీ శిక్షణ కానీ ఇక్కడ లభించడం లేదు. ప్రైవేటు ఆరోగ్య రంగం ద్వారా డబ్బులు దండుకుంటున్నవారికి ఇలాంటి చికిత్సలు ఇవ్వడంలో ఎలాంటి ఆసక్తీ లేదు. దీని బదులు తీవ్ర అనారోగ్యంతో ఉన్నవారి జీవితాన్ని పొడిగించేందుకు ఖరీదైన, దుడుకైన, బాధతో కూడిన చికిత్సను అందిస్తుంటారు. ఇందులో రోగుల పట్ల కానీ, వారి కుటుంబాల పట్ల కానీ ఎలాంటి కరుణా ఉండదు.

అనారోగ్యంతోను, వృద్ధాప్యంతోను బాధపడుతున్నవారు గౌరవంగా జీవించే అవకాశాన్ని ప్రభుత్వం కల్పించలేనప్పుడు, వారు గౌరవప్రదంగా మరణించే అవకాశాన్ని తిరస్కరించే నైతిక హక్కు లేదు. కానీ చట్టాలు జీవితాన్ని ‘సహజమైన హక్కు’గాను, మరణాన్ని ‘అసహజం’గాను గుర్తిస్తాయి. భారత రాజ్యం చావు మీద హక్కు తన సొంతంగా భావిస్తుందనే విషయాన్ని చాలామంది మర్చిపోతుంటారు; ఇక్కడ ఉరిశిక్షను చట్టం ఆమోదిస్తుంది, పారామిలటరీ, పోలీస్ బలగాలకు అంతులేని అధికారాలను అప్పగించి ‘ఎన్‌కౌంటర్‌ హత్యల’కు చట్టబద్ధత కల్పిస్తుంది. చివరగా, మరణించే హక్కు గురించి ప్రచారం చేయడంతో పాటుగా… నాణ్యమైన, చవకైన ప్రజారోగ్య సేవలు పొందే హక్కు గురించీ; ప్రైవేటు రంగపు స్వార్థపూరిత ప్రయోజనాలని నియంత్రించడం గురించి కూడా మాట్లాడవలసి ఉంటుంది.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top