ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

పొంచిఉన్న సంకెళ్లు

.

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

పాలకులు వ్యూహాత్మక మౌనం వహించడం అంటే, మీడియాని మరో రకంగా నియంత్రించడమే. స్వతంత్ర మీడియా సంస్థ ‘ద హూట్‌’ రూపొందించిన ‘ఇండియా ఫ్రీడం రిపోర్టు 2017’ ప్రకారం... గత ఏడాది భారతదేశంలో పాత్రికేయ వాతావరణం గణనీయంగా క్షీణించింది. గౌరీలంకేష్‌ సహా ఇద్దరు జర్నలిస్టులలో ఒకరిని కాల్చి చంపగా, మరొకరిని నరికి చంపారు. నిజానికి 11 మంది జర్నలిస్టులు మరణించినా, వారిలో కేవలం ముగ్గురి చావుని మాత్రమే వారి వృత్తితో ముడిపడినట్లు తేల్చారు. వృత్తిపరమైన బాద్యతలు నిర్వహిస్తుండగా 46 మంది పాత్రికేయుల మీద గత ఏడాది దాడి జరిగింది. ఇంకా 27 సందర్భాలలో పాత్రికేయులని నిర్భందించడం, అరెస్టు చేయడం లేదా కేసులు నమోదు చేయడం వంటి సంఘటనలు జరిగాయి. కొన్ని సందర్బాలలో మీడియా మీద నిషేధాజ్ఞలు, అనుమతి నిరాకరణ వంటి చర్యలు కూడా జరిగినట్లు ఈ నివేదికలో పేర్కొన్నారు. పార్టీలకు అతీతంగా అందరూ ఇలాంటి చర్యలకు పూనుకోవడం ఆసక్తికరం. గోవాలో బీజేపీ మిత్రపక్షంగా ఉన్న ప్రభుత్వం, కొందరు పాత్రికేయులను మాత్రమే సమావేశంలోకి అనుమతించింది. అలాగే కేరళలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్‌ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్‌) ప్రభుత్వం ఆధ్వర్యంలో ముఖ్యమంత్రికీ, భాజపా ప్రతినిధులకూ మధ్య జరుగుతున్న సమావేశం నుంచి పాత్రికేయులను గెంటివేశారు. న్యాయనిర్ణేతలు, ప్రభుత్వాధికారుల మీద వార్తా కథనాలను నిషేధించేలా ఒక చట్టాన్ని తీసుకువచ్చేందుకు రాజస్థాన్‌ ప్రభుత్వం శతధా ప్రయత్నించింది. డార్జిలింగులో జరుగుతున్న గూర్ఖాలాండ్ ఉద్యమం మీద కథనాలు రాయవద్దంటూ అక్కడి ప్రభుత్వం హెచ్చరించింది. తనకి వ్యతిరేకంగా వార్తలు రాస్తున్న మీడియాను పత్రికా సమావేశాలలోకి అనుమతించకుండా చేసి కాంగ్రెస్‌ పార్టీ కూడా ఈ ‘పత్రికా నియంత్రణ’ ఆటలో చేరింది. ఇక జమ్మూ కశ్మీర్‌లో మీడియా పరిస్థితి యథాతథంగానే ఉంది. కొన్ని సందర్భాలలో మీడియాకు అనుమతిని ఇవ్వకపోవడం (ఉదాహరణకు భారత ప్రభుత్వ ప్రత్యేక ప్రతినిధి దినేశ్వర్‌ శర్మ కుప్వారాను పర్యటించిన సందర్భం) లేదా శాంతిభద్రతల సమస్య వచ్చిన ప్రతిసారీ ఇంటర్నెట్‌ స్తంభించిపోవడం వంటి సమస్యలు అక్కడ కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. యావద్దేశంలో వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం, మీడియా స్వేచ్ఛ విషయాల్లో జమ్మూ కశ్మీరు పరిస్థితి దారుణంగా ఉంది. 2017లో దేశంలో మొత్తంలో 77 సార్లు ఇంటర్నెట్‌ను స్తంభింపచేస్తే, అందులో 40 సందర్భాలు జమ్ముకశ్మీరులోనే జరిగాయి. పత్రికా స్వేచ్ఛలో భారతదేశపు స్థానాన్ని గమనించడం ఏమాత్రం సంతోషం కలిగించదనడంలో ఆశ్చర్యం లేదు.

పాత్రికేయులను హత్య చేయడం, వారి మీద దాడులు చేయడం, నిర్బంధించడం, అరెస్టు చేయడం, ప్రత్యక్షంగా లేక పరోక్షంగా వారి మీద నిషేధం విధించడం వంటి సందర్భాలని పత్రికా స్వేచ్ఛ మీద నేరుగా దాడిగా గుర్తించగలం. అయితే సమాచారాన్ని సేకరించకుండా అడ్డుకోవడం, సంబంధిత ప్రభుత్వాధికారులను కలవనీయకుండా చేయడం వంటి సంఘటనలు కూడా ప్రజాస్వామ్య దేశంలో పత్రికా స్వేచ్ఛని హరించేవే అని గుర్తించాలి. భారతదేశంలో మీడియా నాలుగో మూలస్తంభంగా బాధ్యతలు నిర్వహించాల్సి ఉన్నా... చరిత్రను గమనిస్తే, ఆ పాత్రని ఏమంత నిలకడగా పోషించినట్లు కనిపించదు. ప్రశ్నించకపోవడం, భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్న చోట ఒకే అభిప్రాయాన్ని అందించడం అనే లక్షణాన్ని ఈమధ్యకాలంలో ప్రస్ఫుటంగా గమనించవచ్చు. ఈ కారణంగా, సమాచారాన్ని అదుపు చేయడంలో గత మూడేళ్లుగా సాగుతున్న ప్రయత్నాలు చాప కింద నీరులాగా నిశ్శబ్దంగా సాగిపోతున్నాయి. పార్టీ జెండాలకి అతీతంగా ప్రతి ప్రభుత్వమూ... పాత్రికేయులు సమాచారాన్ని సేకరించడంలో ఆటంకాన్ని కలిగించడం కానీ, సమాచారాన్ని తనకు అనుకూలంగా మలచుకోవడం కానీ చేస్తోందని ప్రత్యేకించి చెప్పనవసరం లేదు. కానీ ప్రభుత్వాధికారులు స్వేచ్ఛగా మాట్లాడటం లేదా పాత్రికేయులతో నిస్సంకోచంగా కలవడం కూడా సాధ్యపడని స్థాయిలో, కేంద్ర ప్రభుత్వం సమాచారాన్ని నియంత్రించడం అనేది చాలా అరుదైన విషయం. అధికారంలో ఉన్నవారంతా, ప్రధానమంత్రి భావనలనే బలపరుస్తున్నారు. ప్రభుత్వం లోపల స్వేచ్ఛయుతమైన చర్చ కానీ, ప్రభుత్వంలో ఉన్న వ్యక్తులు నిర్భయంగా తమ స్వతంత్ర భావనలు వినిపించే అవకాశం కానీ లేదు. దీంతో స్వతంత్రంగా వ్యవహరించే పాత్రికేయులు, ఆవశ్యకమైన విషయాల మీద తగిన పరిశోధన చేసేందుకు ఎలాంటి అవకాశం ఉండడం లేదు. ఒకవేళ ఎవరన్నా అలా చేస్తే, వారు విపక్షాలతో కుమ్మక్కయినట్లుగా ఆరోపణలు ఎదుర్కోవలసి వస్తోంది.

మోదీ ప్రధానమంత్రి పదవిని చేపట్టి మూడున్నర ఏళ్లు గడుస్తున్న తర్వాత కూడా, ఇంకా ఒక పత్రికా సమావేశాన్ని నిర్వహించలేదు. దీని బదులుగా తన మాటను మాత్రమే వినిపించేలా మన్‌ కీ బాత్‌ వంటి కార్యక్రమాలలో కానీ, స్నేహపూర్వక ఛానళ్లతో సాగే నాటకీయమైన ముఖాముఖి కార్యక్రమాలలో కానీ పాల్గొంటారు. ప్రభుత్వ వాదనే నిజం అని ప్రచారం చేసే మాధ్యమాలకే ఈ ముఖాముఖిని నిర్వహించే అవకాశం ఉంటుందన్న విషయం... జనవరి 20, 21న మోదీ జీన్యూస్, టైమ్స్‌ కు అందించిన ముఖాముఖిని గమనిస్తే తేలిపోతుంది. ప్రభుత్వాధినేతలకు ప్రతికా సమావేశాలని నిర్వహించి, పాత్రికేయుల ప్రశ్నలకు జవాబు చెప్పడం తప్పనిసరి కాదు కదా! అని ఎవరన్నా వాదించవచ్చు. కానీ ఇలా నేరుగా సంభాషించలేని పక్షంలో, ప్రధానమంత్రులు లేదా అధ్యక్షులు (ఉదాహరణకు అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్‌ ట్రంప్‌) ఏమనుకుంటున్నారో సోషల్‌ మీడియాలో వారు వెల్లడిస్తున్న అభిప్రాయాల ద్వారా మాత్రమే గ్రహించే అవకాశం ఉంటుంది. తనని ప్రశ్నించే ప్రతి రాతనీ అబద్ధపు వార్తగా కొట్టిపారేసే ట్రంప్‌ సైతం, వైట్‌ హౌస్‌లో జరిగే పాత్రికేయుల సమావేశాలని ఆపలేదు. ఈ సమావేశాలలో సాధారణ పౌరులు అటు ప్రశ్నలనీ, ఇటు జవాబులనీ వీక్షించేందుకు దోహదపడే ప్రసారాన్నీ నిలుపుచేయలేదు. భారతదేశంలో బడ్జెట్‌ ప్రవేశపెట్టడం లేదా ముఖ్యమైన విధాన ప్రకటన చేయడం వంటి సందర్బాలలో తప్ప, పైన పేర్కొన్న తరహా సంభాషణలు కనిపించడమే లేదు. భారతదేశంలో పత్రికా సమావేశాలు లేదా ప్రకటనల ద్వారా చట్టబద్ధంగా సమాచారాన్ని సేకరించే అవకాశాలను మృగ్యం చేయడానికీ, పత్రికా స్వేచ్ఛ ఉన్న పరిస్థితికీ ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉంది. ప్రభుత్వ విధానాలను నిలదీసే ప్రశ్నలు వేసి, వాటిలో ఉన్న లోటుపాట్లను బహర్గతం చేయడమే పాత్రికేయుల కర్తవ్యం అని అధికార వర్గం విస్మరించినప్పుడే ఇలాంటి పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. కానీ ఈ రోజు కఠినమైన ప్రశ్నలు సంధించడాన్ని దూకుడుగాను, అనవసరంగాను భావించడంతో పాటుగా అవిధేయతగా, జాతివ్యతిరేకతగా భావిస్తున్నారు. దాని బదులుగా వెన్నెముక లేని మీడియా, ఈ మధ్య కనిపించిన కొన్ని ముఖాముఖి కార్యక్రమాలలోలాగా... ఒక వ్యక్తిని కీర్తిస్తూ పాత్రికేయ వృత్తిని అపహాస్యం చేస్తోంది.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top