ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

న్యాయ వ్యవస్థకే చేటు

.

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

న్యాయమూర్తి బ్రిజ్ గోపాల్ హరికిషన్ లోయా కేసులో సుప్రీం కోర్టు ఏప్రిల్ 19న వెలువరించిన తీర్పు న్యాయ వ్యవస్థకు చేటు తెచ్చేలా ఉంది. లోయా 2014 డిసెంబర్ ఒకటిన అనుమానాస్పద రీతిలో మృతి చెందారు. సుప్రీం కోర్టు మాత్రం ఆయనది సహజ మరణం అని నిర్ధారించింది. మీడియా తో సహా అనేక వర్గాల నుంచి లోయా మృతిపై చాలా అనుమానాలు వ్యక్తమైనందువల్ల సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ప్రశ్నలు రేకెత్తిస్తోంది.

2018 జనవరి 12న సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఎదుటకు లోయా మృతి కేసు వచ్చింది. అదే రోజు సుప్రీంకోర్టు లోని నలుగురు అత్యంత సీనియర్ న్యాయమూర్తులు ప్రధాన న్యాయమూర్తి వ్యవహార సరళి మీద, ఆయన వివిధ న్యాయమూర్తులకు కేటాయిస్తున్న తీర్పుల మీద విమర్శలు గుప్పించారు. ఇది చాలా అపూర్వమైన పరిణామం. మీ విమర్శలు లోయా మృతికి సంబంధించిన కేసు మీదేనా అని అడిగితే విలేకరుల సమావేశం నిర్వహించిన నలుగురు న్యాయమూర్తుల్లో ఒకరైన రంజన్ గొగోయ్ అవునని సమాధానమిచ్చారు.

ఇలాంటి పరిస్థితిలో స్పురీంకోర్టు ఈ కేసును విచారించకుండా ఉంటే ఔచిత్యం ఉండేది. దాపరికంలేదని, నిరపేక్షంగా వ్యవహరిస్తున్నారు అనిపించేది. అయినా ప్రధాన న్యాయమూర్తి దీపక్ మిశ్రా, న్యాయమూర్తులు ఎ.ఎం.ఖన్వీకర్, డి.వై.చంద్రచూడ్ తో కూడిన బెంచి ఈ కేసు విచారణ చేపట్టింది. లోయా కేసులో తీర్పు చెప్పిన బెంచి గూఢ చార శాఖ "వివేకంతో చేసిన దర్యాప్తు" మీద ఆధారపడ్డది. ఆ దర్యాప్తులో న్యాయమూర్తి లోయాతో పాటు ఆసుపత్రికి వెళ్లిన నలుగురు న్యాయమూర్తుల వాంగ్మూలాలను రికార్డు చేశారట. ఈ దర్యాప్తుకు ఆదేశించింది సుప్రీంకోర్టు కాదు. మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి ఈ దర్యాప్తుకు ఆదేశించారు. లోయా మృతిపై ఉన్న అనుమానాల విషయంలో కేసు దాఖలు చేసిన వారి తరఫు న్యాయవాదులు పునర్విచారణ జరిపించాలని కోరారు. అయితే పిటిషనర్ల, వారి న్యాయవాదుల విషయంలో సుప్రీం కోర్టు బెంచి అనుసరించిన వైఖరి దిగ్భ్రాంతికరంగా ఉంది. పిటిషనర్లు, వారి న్యాయవాదులు న్యాయ వ్యవస్థలో జోక్యం చేసుకుంటున్నారని, ఆ వ్యవస్థపై దాడి చేస్తున్నారని తద్వారా కోర్టు ధిక్కారానికి పాల్పడుతున్నారని బెంచి తప్పుపట్టింది.

న్యాయమూర్తి లోయా కేసు 2005 డిసెంబర్ లో సోహ్రాబుద్దీన్, ఆయన భార్య కౌసర్ బీని ఎదురుకాల్పుల పేర హతమార్చడంతో ప్రారంభమైంది. సోహ్రాబుద్దీన్ సోదరుడు సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయిస్తే సీబీఐ దర్యాప్తుకు ఆదేశించారు. ఈ కేసులో అప్పుడు గుజరాత్ హోం మంత్రిగా ఉన్న అమిత్ షాను అరెస్టు చేశారు. అయితే ఆయన జామీను సంపాదించారు. ఈ కేసు విచారణను ముంబైకి బదలాయించి విచారణ బాధ్యతను ఒక సెషన్స్ జడ్జీకి అప్పగించాలని కూడా అప్పుడు సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. అన్నింటికన్నా ముఖ్యంగా ఈ విచారణ మొదటి నుంచీ అంతమయ్యేదాకా ఒకే జడ్జీ విచారించాలని కూడా సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. గుజరాత్ లో విచారణ జరిగితే రాజకీయ జోక్యం ఉంటుందని సుప్రీంకోర్టు అనుమానించినందువల్లే విచారణను ముంబైకి మార్చి ఉండవచ్చు. సోహ్రాబుద్దీన్ ఎదురుకాల్పులకు సాక్షి అయిన తులసీ రాం ప్రజాపతి కూడా ఎదురుకాల్పుల్లో మరణించాడు. ఆ కేసును దర్యాప్తును కూడా సుప్రీం కోర్టు సీబీఐకి అప్పగించింది. చివరకు ఈ రెండు కేసులను కలిపేసి వచారణ బాధ్యతను బాంబే హైకోర్టుకు అప్పగించారు. అసలు దర్యాప్తు విషయంలో రాజీ పడుతున్నట్టు ఈ కేసును విచారించిన న్యాయమూర్తులు అనుమానించారు.

మొదట ఈ కేసు విచారణను ముంబైలో న్యాయమూర్తి జె.టి.ఉత్పాత్ కు అప్పగించారు. ప్రతి విచారణకు హాజరు కానవసరం లేకుండా చూడాలని అమిత్ షా అభ్యర్థించారు. కాని న్యాయమూర్తి అంగీకరించకుండా ప్రతి విచారణకూ హాజరు కావలని అన్నారు. ఇది అమలు కాకుండానే ఉత్పాత్ ను బదిలీ చేసి ఆ స్థానంలో లోయాను నియమించారు. హై కోర్టు కమిటీ ఈ మార్పు చేసింది. ఈ వ్యవహారంలో మొట్ట మొదట తలెత్తే ప్రశ్న ఒకే న్యాయమూర్తి విచారించాలని అంతకు ముందు సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన ఆదేశాన్ని పాటించకుండా సుప్రీం కోర్టు అనుమతి లేకుండా ఉత్పాత్ ను ఎందుకు బదిలీ చేసినట్టు. కాని ఈ కేసుపై తీర్పు చెప్పిన బెంచి ఈ అంశాన్ని పరిగణించనే లేదు.

లోయాకు విచారణ బాధ్యత అప్పగించగానే అమిత్ షా న్యాయవాదులు ఆయన ప్రతి సారీ విచారణకు హాజరు కాకుండా మినహాయింపు సంపాదించడానికి నానా హడావుడి చేశారు. కాని లోయా మాత్రం స్వతంత్రంగానే వ్యవహరించారు. ఆ దశలోనే పెళ్లికి హాజరు కావడానికి ఆయన నాగపూర్ వెళ్లారు. అక్కడే శవమై కనిపించారు. ఆ తర్వాత న్యాయమూర్తి గోసవికి విచారణ బాధ్యత అప్పగించారు. నెలలోగానే ఆ న్యాయమూర్తి అమిత్ షాకు ఈ కేసునుంచి విముక్తి కల్పించారు. దర్యాప్తు బాధ్యత ఉన్న సీబీఐ నిందితుడిని, అరెస్టైన వ్యక్తిని ఎలా కేసు నుంచి తప్పిస్తారని అడగనైనా లేదు. సోహ్రాబుద్దీన్ ఎదురుకాల్పుల్లో మరణించడాన్ని హైకోర్టులో సవాలు చేసిన ఆయన్ సోదరుడు తన పిటిషన్ ను ఉప సంహరించుకున్నారు. దానితో అమిత్ షా విడుదలయ్యారు.

ఈ కేసులో తలెత్తిన వివాదాలను, వివిధ వర్గాల వాదనలను, సుప్రీంకోర్టు జోక్యం చేసుకోవడాన్ని చూసిన తర్వాత, అనేక మంది సాక్షులు తమ మాట మార్చిన నేపథ్యంలో సుప్రీంకోర్టు స్వతంత్ర దర్యాప్తుకు ఆదేశిస్తే సముచితంగా ఉండేది. అలాంటి దర్యాప్తులో లోయా బంధువులతో రహస్యంగానైనా మాట్లాడడానికి, లోయాతో పాటు వెళ్లిన న్యాయమూర్తులతో మాట్లాడడానికి అవకాశం ఉండేది. లోయా శవ పరీక్షను ఒక నిపుణుడు స్వతంత్రంగా పరిశీలించి నిగ్గు తేల్చే వీలుండేది. అలా చేయకుండా సుప్రీంకోర్టు బెంచి గూఢచార శాఖ సమర్పించిన నివేదిక ఆధారంగా తీర్పు చెప్పింది. గూఢచార శాఖను దర్యాప్తు చేయమని ఆదేశించింది అమిత్ షా పార్టీనే. ఒక వేళ సుప్రీంకోర్టు తానే విషయం తెలుసుకోవాలనుకుంటే లోయా మృతిపై కథనాలు రాసిన పత్రికా రచయితను, లోయా కుటుంబం వారిని, లోయాతో పాటు నాగపూర్ వెళ్లిన నలుగురు న్యాయమూర్తులను కోర్టుకు పిలిపించాల్సింది. తనకు నమ్మకం కుదరడానికి వివిధ వ్యక్తులకు సంబంధించిన రికార్డులు పరిశీలించాల్సింది. ఒక స్వతంత్ర వ్యక్తిని లోయా బస చేసిన అతిథి గృహానికి, ఆసుపత్రికి పంపించాల్సింది.

కానీ సుప్రీంకోర్టు వ్యవహార సరళి ఈ కేసులో సవ్యంగా ఉన్నట్టు తోచడం లేదు. అదీ న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్ర ప్రతిపత్తికి సంబంధించిన విషయంలో. దీని మీదే సుప్రీంకోర్టు నలుగురు సీనియర్ న్యాయమూర్తులు ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఒక సెషన్స్ జడ్జీకి పునర్విచారణ బాధ్యత అప్పగించాల్సింది. ఈ విచారణలో ఫలితం ఏమీ లేకపోయినా సుప్రీంకోర్టు తలెత్తుకుని వ్యవహరించిందన్న అభిప్రాయమైనా కలిగేది.

Back to Top