ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

అందుబాటులో ఉన్నదే న్యాయం

.

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

గోవాలోని పర్యావరణ పరిరక్షక బృందాలను అక్కడి ప్రభుత్వాలు తలనొప్పి వ్యవహారంగా పరిగణిస్తున్నాయి. ప్రభుత్వం పర్యావరణకు సంబంధించిన అంశాలను పట్టించుకోకుండా "అభివృద్ధి" ఎజెండా అమలు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయి. గోవాలో ప్రస్తుత బీజేపీ ముఖ్యమంత్రి మనోహర్ పారీకర్ ప్రభుత్వం పర్యావరణానికి సంబంధించి పుణే లోని జాతీయ పర్యావరణ ట్రిబ్యునల్ ఎదుట విచారణలో ఉన్న కేసులన్నింటినీ దిల్లీకి బదలాయించాలని ప్రయత్నించారు. విచిత్రం ఏమిటంటే పుణే లోని ఈ ట్రిబ్యునల్ దావాలు వేసే వారికి అందుబాటులో లేదట. సుదూర ప్రాంతంలో ఉన్న దిల్లీ అందుబాటులో ఉంటుందట. ఇది చాలా విపరీతమైన వాదన. ఇంకా విచిత్రం ఏమిటంటే కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ,శీతోష్ణ స్థితి మార్పులకు సంబంధించిన మంత్రిత్వ శాఖ గోవా ప్రభుత్వ విన్నపాన్ని సంతోషంగా ఒప్పేసుకుంది. ఆ కేసులను బదలాయించాలని నిర్ణయించడానికి ముందు వాటితో సంబంధం ఉన్న ఏ పక్షాన్నీ, ముఖ్యంగా ఈ వ్యాజ్యాలు దాఖలు చేసిన బృందాల్లో ప్రధానమైన గోవా పౌరుల బృందాన్ని మాట మాత్రంగానైనా సంప్రదించలేదు. ఈ కేసులను బదలాయించడానికి కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, శీతోష్ణ స్థితి మార్పులకు సంబంధించిన మంత్రిత్వ శాఖ జారీ చేసిన ఉత్తర్వును బొంబాయి హైకోర్టు పంజిం బెంచి ఆదర్శప్రాయమైన రీతిలో తోసిపుచ్చింది. ఈ ఉత్తర్వు "ఏకపక్షమైంది" అని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది.

న్యాయమూర్తులు గౌతం పటేల్, నూతన్ సర్దేశాయ్ తీసుకున్న నిర్ణయం చిన్న వ్యవహారానికి సంబంధించింది అనుకోవచ్చు. కాని ప్రకటించిన నిర్ణయం దేశంలో న్యాయం కలగజేయడంపై బాగా ప్రభావం చూపుతుంది. "న్యాయం పొందడం" రాజ్యాంగంలోని 21 అధికరణం ప్రకారం జీవించడానికి ఉన్న ప్రాథమిక హక్కులో, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛలో భాగం అని న్యాయమూర్తులు తెలియజేశారు. అంటే న్యాయం పొందడానికి ఆటంకాలు కలిగించడం ఈ హక్కు లేకుండా చేయడమే. "వ్యాజ్యాలు దాఖలు చేసే వారికి సదుపాయంగా ఉండడానికి, ఇబ్బందులు నివారించడానికి న్యాయస్థానాలు ఇతర ప్రాంతాలకు విస్తరిస్తున్న ఈ తరుణంలో సదుపాయం లేదా అసౌకర్యం అన్న పేరు చెప్పి ఏ ప్రభుత్వమైనా ఒక ట్రిబ్యునల్ ను వేలాది కిలోమీటర్ల దూర ప్రాంతానికి మార్చడం, ఇది ప్రజల మేలు కోసం చేశాం అని చెప్పడం విపరీతమైంది. దీని వల్ల ప్రజలకు మేలు కలగదు" అని న్యాయమూర్తులు తమ ఉత్తర్వులో పేర్కొన్నారు.

తమ రాష్ట్రంలోను పర్యావరణానికి సంబంధించిన కేసులను గోవా ప్రభుత్వం దిల్లీకి మార్చడం అంటే జాతీయ పర్యావరణ ట్రిబ్యునల్ నిర్మాణ వ్యవస్థ మౌలిక లక్ష్యాలకే విరుద్ధమైంది. 2011 లో ఈ జాతీయ ట్రిబ్యునల్ ను ఏర్పాటు చేసినప్పుడే అయిదు ప్రాంతీయ బెంచీలు కూడా ఏర్పాటు చేశారు. వ్యాజ్యాలు దాఖలు చేసే వారు దూర ప్రాంతాలకు వెళ్లవలసిన అగత్యం లేకుండా ఈ బెంచీలు ఏర్పాటు అయినాయి. లేకపోతే దిల్లీ దకా వెళ్లాల్సి వచ్చేది. పర్యావరణానికి సంబంధించిన వ్యాజ్యాలు ఎక్కువగా కోర్టుల్లో దాఖలవుతున్నందువల్ల ఈ ట్రిబ్యునల్ ఏర్పాటు చేశారు. అదీ గాక పర్యావరణానికి సంబంధించిన కేసులు ఎక్కువగా దాఖలయ్యే చోట్ల సంచార బెంచీలు ఏర్పాటు చేయాలన్న మహజర్లూ వచ్చాయి. పశ్చిమ ప్రాంతంలో ఉన్న జాతీయ ట్రిబ్యునల్ ఎదుట గోవాకు సంబంధించిన కేసులు ఇప్పుడు 146 ఉన్నాయి. మహారాష్ట్ర, గుజరాత్ రాష్ట్రాలకు సంబంధించి మొత్తం 340 కేసులు మాత్రమే ఉన్నాయి. వ్యాజ్యాలు దాఖలు చేసే వారికి సదుపాయంగా ఉండేట్టు చూడడానికి బదులు గోవా ప్రభుత్వం  మరింత ఇబ్బంది కలిగించాలని ప్రయత్నించింది. ఈ పని ఉద్దేశపూర్వకంగానే చేసినట్టుంది. గోవాలో పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం కృషి చేస్తున్న బృందాలు డజన్ల కొద్దీ ఉన్నప్పుడు పారీకర్ ప్రభుత్వం ఈ పని చేయడం వైపరీత్యమే. ఆ ప్రాంతంలోని పర్యావరణం విశిష్టమైందే కాక సున్నితమైంది కూడా.

న్యాయమూర్తులు పటేల్, సర్దేశాయ్ చెప్పినట్టు గోవాకు పెద్ద అండ "పర్యావరణం, జీవావరణమే". కేవలం 14 లక్షల జనాభా ఉన్న గోవాలో ప్రర్యావరణ చైతన్యం దేశంలోకెల్లా అధికం. అక్కడ ఆక్షరాస్యత ఎక్కువ. స్థానిక స్వపరిపాలన పటిష్ఠంగా ఉంది. పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం అనునిత్యం పోరాడే వారు ఉన్నారు. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో కూడా ఈ పోరాటాలు చేస్తారు. గ్రామ పంచాయతీలు పర్యావరణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అభివృద్ధి ప్రణాళికలను నిలదీస్తాయి. ప్రభుత్వాలు పట్టించుకోని అనేక అంశాలను లేవనెత్తుతాయి. హేతుబద్ధమైన చర్చలు విఫలమైనప్పుడే కోర్టులను ఆశ్రయిస్తారు. అందుకే జాతీయ పర్యావరణ ట్రిబ్యునల్ ఏర్పాటును జనం ఆహ్వానించారు. ఎందుకంటే అది కేవలం పర్యావరణానికి సంబంధించిన కేసులను మాత్రమే విచారించే వ్యవస్థ. ప్రాంతీయ ట్రిబ్యునళ్లు ఉండడం వల్ల అవి అందుబాటులో ఉంటాయి.

న్యాయం అందుబాటులో ఉండడం అంటే న్యాయస్థానాలు దగ్గరలో ఉండడం మాత్రమే కాదు. న్యాయ వ్యవస్థను నడిపే పద్ధతి కూడా అందుబాటులో ఉండాలి. కోర్టులు అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ విచారణా ప్రక్రియ డొంక తిరుగుడుగా ఉన్నందువల్ల చాలా మంది పౌరులు న్యాయస్థానాలను ఆశ్రయించరు. ఖర్చులు ఎక్కువైనందువల్ల, జాప్యం జరగడం వల్ల సైతం ఈ పరిస్థితి ఎదురవుతుంది. "ఒక దేశంలో న్యాయం ఎలా జరుగుతోందని తెలుసుకోవడానికి పోలీసులను, న్యాయవాదులను అడగక్కర లేదు. ఏ రక్షణా లేని వారిని, చట్టం రక్షణ అవసరం అయిన వారిని అడగాలి. వారు చెప్పేది వినాలి" అని జేమ్స్ బాల్డ్విన్ "ది ప్రైస్ ఆఫ్ ది టికెట్" గ్రంథంలో రాసిన మాటలను న్యాయమూర్తులు తమ ఉత్తర్వులో ఉటంకించారు. ఈ సూత్రం మన దేశానికి అతికినట్టు నప్పుతుంది. ఎందుకంటే చట్టాలు సాధారణంగా "రక్షణ" లేని వారిని రక్షించడంలో విఫలమవుతుంటాయి.

Back to Top