ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

కాపాడాల్సింది కుటుంబాన్ని కాదు మహిళలనే

.

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

చట్టాన్ని దుర్వినియోగం చేయడాన్ని నిరోధించడం కోసం సుప్రీం కోర్టు తీసుకున్న నిర్ణయం నిజంగా ఇబ్బందుల్లో ఉన్న మహిళలు కూడా కోర్టుకెక్కాలంటే ఒకటికి రెండు సార్లు ఆలోచించవలసిన పరిస్థితి కల్పించింది. భారత శిక్షా స్మృతిలోని 498ఎ సెక్షన్ ను జులై 27న వెలువరించిన తీర్పు ద్వారా మరింత బలహీనం చేసింది. వరకట్నం, ఇతర అంశాల కారణంగా మహిళలను చిత్రహింసలు పెట్టడం, కొన్ని సార్లు వారి మరణానికి కారణం అవుతున్న సంఘటనలను నిలవరించడానికి 1961నాటి వరకట్న నిషేధ చట్టం సమర్థవంతంగా ఉపయోగపడడం లేదన్న కారణంతో 1983లో భారత శిక్షా స్మృతిలో 498ఎ సెక్షన్ చేర్చారు. ఈ సెక్షన్ ను ఆసరగా చేసుకుని కొందరు మహిళలు చేసిన ఫిర్యాదులు నిలబడడం లేదని, ఇది దుర్వినియోగానికి మాత్రమే ఉపయోగపడుతోందని "సేవ్ ఇండియన్ ఫామిలీ" వంటి సంస్థలు చేస్తున్న వాదనను సుప్రీం కోర్టు అంగీకరించినట్టుంది.

రాజేశ్ శర్మ, ఇతరులకు-ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి మధ్య కేసులో సుప్రీం కోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు 498ఎ సెక్షన్ ను దుర్వినియోగం చేస్తున్న తీరు గురించి మాత్రమే పరిశీలించినట్టు కనిపిస్తోంది. జాతీయ నేరాల నమోదు బ్యూరో లెక్కల ప్రకారం ఈ సెక్షన్ కింద దాఖలైన కేసుల్లో కేవలం 14.4 శాతం సందర్భాలలో శిక్షలు పడుతున్నాయన్న గణాంకాల ఆధారంగా తీర్పు చెప్పినట్టుంది. కాని మిగతా కేసుల్లో ఎంత శాతం కేసుల్లో శిక్షలు పడుతున్నాయో మాత్రం ప్రస్తావించలేదు. "తప్పుడు" కేసులు ఎక్కువగా దాఖలవుతున్న విషయాన్ని మాత్రమే సుప్రీం కోర్టు పరిగణనలోకి తీసుకున్నట్టుగా కనిపిస్తోంది. ఈ దుర్వినియోగాన్ని ఆపడానికి జిల్లా స్థాయిలో ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన కమిటీ 498ఎ సెక్షన్ కింద కుటుంబ సభ్యులపై మహిళల నుంచే అందే ఫిర్యాదులను పరిశించాలని కోర్టు ఆదేశించింది. ఈ "పౌర సమాజ కమిటీ”లో న్యాయ వ్యవహారాలు పరిశీలించే స్వచ్ఛంద సేవకులు, సామాజిక కార్యకర్తలు, ఉద్యోగ విరమణ చేసిన వారు, ఉద్యోగంలో ఉన్న అధికారుల భార్యలు, ఇతర పౌరులు సభ్యులుగా ఉంటారు. వీరిలో ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన కమిటీ మహిళలు చేసే ఫిర్యాదులోని మంచి చెడ్డలను "వివేచించి" నెల లోగా పోలీసులకు నివేదిక అందజేయాలి. అప్పుడే పోలీసులు కేసు దాఖలు చేయాలో లేదో నిర్ణయించాలి. సుప్రీం కోర్టు ఈ పద్ధతి సూచించినప్పుడు ఈ లోగా ఫిర్యాదు చేసిన మహిళ పరిస్థితి ఏమవుతుందో ఆలోచించినట్టు లేదు. ఇంట్లో ఆరళ్లు పెడుతూ ఉంటే ఆ మహిళకు దిక్కేది? పైగా "పౌర సమాజం" తో కూడిన ఈ సంఘం నిష్పక్ష పాతంగా వ్యవహరిస్తుందన్న భరోసా ఏమిటి? వారికి లంచాలు పెట్టారన్న హామీ ఉంటుందా? అలాంటప్పుడు మహిళల మీద అఘాయిత్యాలకు పాల్పడుతున్న వారికి అనుకూలంగా నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఉంటుందిగా? ఆరు నెలల తర్వాత ఈ వ్యవహారాన్ని పునఃపరిశీలించాలని సుప్రీం కోర్టు చెప్పిన మాట నిజమే. కాని మహిళల ఫిర్యాదులు వాస్తవమైనని కాకపోవచ్చుననీ, వాటిని వడపోయడం అవసరం అన్న భావన దీని వెనకాల ఉంటుందిగా.

పెళ్లి అయిన కొత్తలో మహిళలను వేధించడానికి ప్రధాన కారణం వరకట్నం. వరకట్న నిషేధ చట్టం ఉన్నప్పటికీ కట్నం ఇవ్వడం, తీసుకోవడం ఆగిపోలేదు. వస్తువినిమయ ఆర్థిక వ్యవస్థ పెరిగిపోయిన తర్వాత కట్నం సమస్య పెరుగుతూనే ఉంది. వరకట్నం వేధింపులకు గురయ్యే మహిళలు ఆత్మ హత్యలు చేసుకోవడం లేదా అత్తింటి వారు వారిని కడతేర్చడానికి సంబంధించిన వార్తలు రోజూ వస్తూనే ఉన్నాయి. ఈ సమస్యను ఎదుర్కోవడానికే 1983లో 498ఎ సెక్షన్ ను ప్రత్యేకంగా చేర్చారు. "మహిళల పట్ల క్రూరంగా ప్రవర్తించే భర్తలకు, అతని బంధువులకు మూడేళ్ల జైలు శిక్షతో పాటు జరిమానా కూడా విధించాలి" అని ఈ సెక్షన్ స్పష్టంగా చెప్తోంది.

498ఎ సెక్షన్ వివాదాస్పదం కావడానికి ప్రధాన కారణం ఫిర్యాదు చేసిన వారి కుటుంబ సభ్యులను అరెస్టు చేసే అధికారం పోలీసుల చేతిలో ఉండడం. చాలా సందర్భాలలో భర్త, అతని తల్లిదండ్రులు, కడకు తోబుట్టువుల మీద కేసులు మోపి అరెస్టు చేశారు. కాని పోలీసులకున్న ఈ అధికారాలను నియంత్రించడానికి సుప్రీం కోర్టు ఇదివరకే ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది. 498ఎ సెక్షన్ కింద అరెస్టు చేసే అధికారాలను పరిమితం చేస్తూ 2014 లో మరో కేసు విచారించిన సందర్భంగా సుప్రీం కోర్తు ఆదేశాలు జారీ చేసింది. "ఈ అధికారం పోలీసులు అవినీతికి పాలపడడానికి ఉపకరిస్తుంది" అని సుప్రీం కోర్టు వ్యాఖ్యానించింది. ఈ ఉత్తర్వుల ప్రకారం మేజిస్ట్రేట్ కు సంతృప్తి కలిగించగలిగితేనే పోలీసులు అరెస్టు చేయడానికి అవకాశం ఉంటుంది. అత్యున్నత న్యాయస్థానం ఉత్తర్వుల తర్వాత కేంద్ర హోం శాఖ రాష్ట్రాలకు మార్గదర్శక సూత్రాలు జారీ చేస్తూ "ఈ సెక్షన్ ను అసంతృప్తితో ఉన్న మహిళలు తమ రక్షణకు కాకుండా ఆయుధంగా ఉపయోగిస్తున్నారు" అని పేర్కొంది. సుప్రీం కోర్టు తాజా ఉత్తర్వుతో సరిగ్గా ఈ పనే చేసినట్టయింది. 

హింసకు, దౌర్జన్యానికి గురయ్యే మహిళలకు న్యాయం కలిగేట్టు చేయడంలో చట్టాల్లో లోపాలు ఉండడంతో పాటు నేరస్థులను శిక్షించే వ్యవస్థ విచ్ఛిన్నం అయిపోవడం కూడా కారణమే. అత్యాచారానికి గురైన మహిళలు, వరకట్న బాధితులైన మహిళలు పోలీసులను ఆశ్రయిస్తే వారిని ఆదుకోరు. దర్యాప్తు అరకొరగా ఉంటుంది. న్యాయస్థానంలో ప్రాసిక్యూషన్ సరైన ఆధారాలు సమర్పించదు. చాలా సందర్భాలలో నేరాన్ని నిరూపించడం అధిగమించరాని సవాలుగా తయారవుతుంది. అందువల్ల చాలా మంది మహిళలు ఈ కేసులు వదులుకోవడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. అలా వదులుకున్నప్పుడు "తప్పుడు" కేసులు దాఖలు చేశారంటారు. లేదా 498ఎ సెక్షన్ కింద కేసుల్లో లాగా కుటుంబాన్ని పరిరక్షించడం కోసం రాజీ పడమని ఒత్తిడి చేస్తారు. కట్టుకథలా ప్రసిద్ధమైన భారతీయ కుటుంబాన్ని "పరిరక్షించ" వలసిన అగత్యం లేదు. నిజానికి మహిళలను రక్షించాల్సింది ఆ కుటుంబం నుంచి, మహిళల ప్రయోజనాన్ని కాపాడని న్యాయ నిర్ణయ వ్యవస్థ నుంచే.  

 

Updated On : 13th Nov, 2017

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top