ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

ಅಧಿಕಾರದ ಭಾಷೆಯೋ ಅಥವಾ ಜನರ ಭಾಷೆಯೋ?

ಭಾರತವನ್ನು ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯ ಮಸೂರದಿಂದ ನೋಡುವುದಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಗುರುತಿಸುವುದಾಗಲೀ ಅನಪೇಕ್ಷಣೀಯ.

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

ಭಾರತದ ಗೃಹಮಂತ್ರಿಯವರು ಹಿಂದಿ ದಿವಸ್ ಅಂದು ಭಾಷಣ ಮಾಡುತಾ ಹಿಂದಿಯು ಮಾತ್ರ ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ, ಭಾರತವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗುರುತನ್ನೂ ಸಹ ತಂದುಕೊಡಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳ ನಡುವೆ ಐಕ್ಯತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ ತತ್ವಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಏಕರೂಪತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೇರುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಡೆಯಾಗಿದೆ. ಆ ನಂತರ ಮಂತ್ರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಹೇರುವ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರೂ, ೨೦೧೯ರ ನವ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಯ ಕರಡಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಈ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಮೊದಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ನಡೆಯೂ ಸಹ ಒಂದು ದೇಶ-ಒಂದು ಭಾಷೆ ನೀತಿಯನ್ನು ಹೇರುವ ನಡೆಯಾಗಿರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನವನ್ನು ಹಲವರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.

ಅಂಥ ಘೋಷಣೆಗಳು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳು ರಚಿತವಾದದ್ದೇ ಭಾಷಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಭಾರತವು ಬಹುಭಾಷಿಕ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಏಕಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು,ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತಮಿಳರೂ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯರೂ ಆಗಿರುತ್ತಾರಲ್ಲದೆ ಭಾರತವೆಂಬುದೇ ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತ್ಯಾದಿ ಭಾಷಿಕ ಅನನ್ಯತೆಗಳನ್ನು  ಆಧರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ-ಒಂದು ಭಾಷೆ ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯು ಇತರ ಭಾಷಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರದೇಶಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳೂತ್ತಲೇ.  ಅವುಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತಾ ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈವರೆಗೆ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯತೆಯ ಎಂಬ ತತ್ವ ಕಾರ್ಯಸಾಧುವಾಗಿರುವುದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಹೇರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಘರ್ಷಣೆ, ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಭಾಷೆಯು ತನ್ನಂತೆ ತಾನೇ ಅಂತರಿಕವಾಗಿ ಬಹುತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ಹಾಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಭಾಷಿಕರ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಜೀವನಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆಯಾ ಭಾಷಿಕರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಾಗ ಅಂದರೆ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಭಾಷಿಕರಿಗೆ ಜೀವನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶಗಳು ದೊರೆತಾಗ ಮಾತ್ರ ಆಯಾ ಭಾಷೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತದ ಜನತೆಯ ಭಾಷಿಕ ಸರ್ವೇಯು ದೇಶದಲ್ಲಿ ೭೮೦ ಜೀವಂತ ಭಾಷೆಗಳಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಐದು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೨೦ ಭಾಷೆಗಳು ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುವುದನ್ನೂ ಸಹ ಅದೇ ಸರ್ವೇ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಂಡಿರದ  ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಡೆದಿರುವ ವಲಸೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಸಮುದಾಯಗಳ ಎತ್ತಂಗಡಿಗಳೇ ಭಾಷೆಗಳು ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಣ. ಭಾರತದ ಈ ಭಾಷಾ ಬಹುತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟು ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡಬಹುದೋ, ಅಷ್ಟೆ  ವ್ಯಥೆಯನ್ನು ನೂರಾರು ಭಾಷೆಗಳು ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುವುದಕ್ಕೂ ದಾಖಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಇಂಥಾ ವಲಸೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಯಾವುದೇ ಭಾಷಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ತತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೇ ವಿನಾ ಏಕರೂಪತೆಯ ಹೇರಿಕೆಯನ್ನಲ್ಲ. ಬಹುಭಾಷಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಭಾಷಾ ಗುರುತಿನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ, ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳು ಭಾಷಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಹಜ ಕೊಡು-ಕೊಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಕಲಿಕೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅಸಮಧಾನಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಒಬ್ಬರ ಮನೆ ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ಅಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಜ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಕೊಡುಕೊಳ್ಳುಗಳ ಸಂಬಂಧವಿರಲು ಏಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ? ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಹಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಗಳ ಭಾವನೆಯ ಮೂಲಕ ಖಾತರಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೋ? ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ಸಮನಾಂತರ ಅಸ್ಥಿತ್ವಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ವಿಭಜಕ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೋ?

ಹಿಂದಿಯು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರು ಆಡುವ ಭಾಷೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಹಿಂದಿಯೇ ಈ ದೇಶವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಭಾಷೆಯೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅವರ ಭಾಷೆಗಳು ಹಿಂದಿಗಿಂತ ಶ್ರೀಮಂತವೂ ಹಾಗೂ ಪುರಾತನವೂ ಆಗಿದೆಯೆಂಬ ಅಂಶದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಈಗ ಈರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಯು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಮ್ಮತವಾಗುವ ಭಾಷೆಯಾಗಬಲ್ಲದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದೆ. ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಹೇರುವ ಬದಲು ಅದರ ಸಾವಯವ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಸಂಸ್ಕೃತಮಯವಾಗಿರುವ ಈಗಿನ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಯಜಮಾನಿಕೆ ಅನಿಸುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಹೇರುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದಾರಿ ಇಲ್ಲವೇ? ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಬಳಸುವ ಮಿಶ್ರ, ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಬಗ್ಗಿಸಿ ಬಳಸಬಲ್ಲ ಹಿಂದಿಯ ಎದಿರು ಸರ್ಕಾರಿ ಹಿಂದಿಯು ಪರಕೀಯವೆನಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅಪಹಾಸ್ಯಕಾರಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಹಿಂದಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಸಾಕು. ಹಿಂದಿಯ ಘನತೆಯು ಅದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆಯ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಹಿಂದಿಯು ತನ್ನೊಳಗೆ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಜಾತಿಗಳ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಭಾಷೆಯೂ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಜನತೆಯ ಭಾಷೆಯಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ ಹೇರಿಕೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅದು ಉರ್ದುವಿನಂತ ಸಹೋದರಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಭೋಜ್‌ಪುರಿಯಂತ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ ಕುಮೌನಿಯಂಥ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಉಪಭಾಷೆಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನುಂಗಿ ನೊಣೆದುಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಹಿಂದಿ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಹಿಂದಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮಾತನಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಹಿಂದಿ ಭಾಷಿಕರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಕೀಳರಿಮೆಯನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷೊಂದೇ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಚಲನೆಯನ್ನೂ ಒದಗಿಸುವ ರಹದಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಯುವಕರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಈ ಕೀಳರಿಮೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷಿಕರಲ್ಲೂ ಹಿಂದಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಏಕಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಳಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ಅವರು ಹಿಂದಿ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲು ಇಂಗ್ಲೀಷನ್ನು ಬದಲು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಏಕೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ಒಂದರ ಹೇರಿಕೆಯು ಮತ್ತೊಂದರ ಹೇರಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುವುದೇ?

ಮೇಲಾಗಿ ಬದುಕಿನ ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ಕಲಿಕೆಯ ಭಾಷೆಯ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳೇನಾದರೂ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆಯೇ? ಸ್ಥಳಿಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಕೆಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆಯೇ? ಮತ್ತು ಜ್ನಾನವು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ? ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿಗಳು ಆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಂತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಜನರಲ್ಲೂ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ? ಅದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ಅದು ಸಮರ್ಥರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ? ಪ್ರಾಯಶಃ, ಅಗತ್ಯವಿರುವುದು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೇರುವುದಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಜನರ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಭೂಮಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಭಾಷೆಗಿಂತ ಬಹುಭಾಷಿಕತೆಯೇ ಭಾರತದ ಗುರುತಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ.

 

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top