ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

પ્રદિપ્ત નારંગી આકાશની અમંગળ એંધાણીઓ

હકીકતે ઓસ્ટ્રેલિયાનો દાવાનળ ક્લાયમેટ ક્રાઇસિસનો અર્થવિસ્તાર સુચવે છે

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

ઓસ્ટ્રેલિયામાં દાવાનળ એ “પરંપરાગત” કથાઓનો એક ભાગ રહ્યો છે. ત્યાં લોકવાર્તાઓમાં પણ દાવાનળની રજુઆત છે. જો કે, ક્લાયમેટ ક્રાઇસિસે વર્તમાન વાતાવરણમાં આવી "સામાન્ય" ગણાતી પરંપરાગત કથાને બદલી નાખી છે અને આવી ઘટનાને વિનાશક તરીકે અને ઇકોસિસ્ટમ્સની સ્થિતિસ્થાપકતાની મર્યાદાથી આગળ મુકી છે. ઓગસ્ટ 2019થી શરૂ થયેલો વર્તમાન દાવાનળ જંગલીની લાક્ષણિક “વાર્ષિક સીઝન” કરતા ઘણા મહિના પહેલા ફાટી નિકળ્યો હતો અને દેશ અત્યાર સુધીના સૌથી ગરમ અને દુખદાયક વર્ષની પીડામાંથી પસાર થઈ રહ્યો હોઈ તેમાં ભયાનક વિકરાળતા અને તીવ્રતા સમાયેલા છે. આ દઝાડતી આગને પગલે ઓસ્ટ્રેલિયામાં સરેરાશ તાપમાનમાં પ્રિ-ઇન્ડસ્ટ્રિયલ લેવલથી  1.4 ° સેલ્સિયસના વધારાનો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો છે, જ્યારે વૈશ્વિક સરેરાશ હીટિંગ રેટ 1.1 ડિગ્રી સે.થી વધી રહ્યો છે.

ઓસ્ટ્રેલિયામાં ઉનાળાના સરેરાશ તાપમાનમાં વધારો થતાં, ગરમી અને દુષ્કાળના આવર્તન અને તીવ્રતામાં વધારો થયો છે. દેશના મોટા ભાગના વિસ્તારો વરસાદની ઘટતી સરેરાશ સાથે ત્રણ વર્ષથી દુષ્કાળની ઝપેટમાં છે. 2019માં આવેલી “ઓન રેકોર્ડ સૌથી મજબૂત” પોઝિટિવ ઇન્ડિયન ઓશન ડાયપોલ, જેનો અર્થ જેમાં પશ્ચિમમાં ઓસ્ટ્રેલિયા તરફની સમુદ્ર સપાટીના તાપમાનમાં વધારા સાથે દુષ્કાળ જેવી પરિસ્થિતિઓ અને પૂર્વ આફ્રિકા તરફ ઠંડા તાપમાનમાં વધારો જેવા બંને બાજુ તાપમાનનો તફાવત થાય છે તે ઘટનાને કારણે સમસ્યા વધુ વણસી ગઈ હતી..

આવી પરિસ્થિતિઓએ દક્ષિણપૂર્વ ઓસ્ટ્રેલિયા, મુખ્યત્વે ન્યુ સાઉથ વેલ્સ અને વિક્ટોરિયાના જંગલોમાં સેંકડો આગની ઘટનાઓ સર્જી હતી, જે ક્વિન્સલેન્ડ સુધી ઉત્તર-પૂર્વ તરફ ફેલાઈ હતી. તેમાં જવાળાઓ 200 ફુટ ઉંચાઈ સુધી પહોંચી હતી. દેશભરમાં 1 કરોડ હેક્ટરથી વધુ જંગલની જમીન બળીને ખાખ થઈ ગઈ છે, જેના પગલે હજારો લોકોને સુરક્ષિત કાઢીને સમુદ્રતટે લઈ જવામાં આવ્યા છે. વન્યપ્રાણી વિનાશના “ભયાવહ દ્રશ્યો” સર્જાયા છે જેમાં એક અબજ કરતા વધારે પ્રાણીઓ બળીને ભડથું થઈ ગયા કે ઘાયલ થયા છે. કાંગારૂ આઇલેન્ડ જેવા સ્થળોએ બચવા ઝાડની ટોચ પર ચડી ગયેલા અને આગમાં અસ્થિપિંજર બની ગયેલા કાંગારૂઓ અને કોઆલા જેવા પ્રાણીઓની સેંકડો છબીઓ જોવા મળી રહી છે. કેટલીક દુર્લભ જાતિઓ લુપ્ત થવાની દિશામાં ધકેલાઈ ગઈ છે અને ઘણી સંવેદનશીલ વર્ગમાંથી નાશપ્રાય કક્ષામાં ધકેલાઈ ગઈ છે. ઓસ્ટ્રેલિયાના જંગલોમા લાગેલી આગે બ્રાઝિલિયન એમેઝોન જંગલોમાં અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કેલિફોર્નિયાના જંગલોમાં દાવાનળને કારણે થતા નુકસાનને પાછળ છોડી દીધુ છે.

દાવાનળે ઘણા નાના વ્યવસાયોને બાળીને ખાખ કરી નાખ્યા છે, જેમાં કિંમતી ફળવાળા ઓર્કિડનો સમાવેશ થાય છે, ઉપરાંત કૃષિ અને પર્યટન પર પણ વિપરિત અસર પડી છે. આ ગ્લોબલ વોર્મિંગ પ્રેરિત તીવ્ર દાવાનળોનું એક દુચ્ચક્ર શરૂ થયુ છે, જેમાં ઓસ્ટ્રેલિયાના જંગલોમાં થયેલા નુકશાનની ભરપાઈ કરવા માટે પુરતા વૃક્ષોના આચ્છાદનને અને છોડેલા 40 કરોડ મેટ્રિક ટન કાર્બન ડાયોક્સાઇને શોષવા માટે દાયકાઓનો સમય લાગી શકે છે. દરમિયાન, તે તાપમાનમાં વધારાને અસર કરશે. આ ઉપરાંત, દાવાનળે પોતાની ખતરનાક વેધર સિસ્ટમ પણ બનાવી છે, કેમ કે ધુમાડાને કારણે વાવાઝોડું ફરી વળ્યું છે, ફરી આગનું વાવાઝોડું ફેલાયું છે  જેનાથી જાન્યુઆરીના મધ્યભાગથી ધૂળના વાવાઝોડા, ગોલ્ફ-બોલ-સાઇઝના કરા, પૂર વગેરે જેવી આત્યંતિક હવામાન ઘટનાઓ પ્રેરિત કરી છે. જાડી લાલ ધૂળના વિશાળ વાદળોને લઈને જે શહેરો દાવાનળથી અસરગ્રસ્ત નથી થયા તેમને અસર કરી છે.

આ આપત્તિના તાપનો સામનો કરી રહેલા, ગુસ્સે ભરાયેલા અને અસ્વસ્થ ઓસ્ટ્રેલિયન લોકોએ રાજકારણીઓનું ધ્યાન દોરવા માટે "અમારા દાહમાંથી, શું તમે શીખશો?" જેવા પોસ્ટરો ફરકાવ્યા છે. આ પોસ્ટરો બાકીના વિશ્વ માટે પણ પ્રશ્નો ઉભા કરે છે અને તે એની ઝલક પૂરી પાડે છે કે જો તાપમાનમાં વધારો કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે તો તેમને પણ આવા પરિણામો ભોગવવા પડી શકે છે. પેરિસ કરાર હેઠળ ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જનને ઘટાડવા માટેની વર્તમાન વૈશ્વિક પ્રતિબદ્ધતાઓ હોવા છતાં, વૈશ્વિક તાપમાનના જોખમને 2 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી નીચે રાખવું મુશ્કેલ રહેશે. વળી, ઓસ્ટ્રેલિયા સહિતના સૌથી વિકસિત દેશોએ આ પ્રતિબદ્ધતાઓને વળગી રહેવાની ના પાડી છે. તેમનું માથાદીઠ ઉત્સર્જન સૌથી વધુ છે. દાવાનળની સાથે સાથે ગ્રેટ બેરિયર રીફના વિનાશના સ્વરૂપમાં અગાઉની ચેતવણીઓ આપવામાં આવી છે છતા પણ.

અહેવાલ મુજબ, આબોહવા પરિવર્તન અંગેની ઇન્ટરગવર્નમેન્ટ પેનલ દ્વારા આકારણી અહેવાલોમાં 2007 પછી હવામાન પરિવર્તનને કારણે જંગલની આગમાં વધતા આવર્તન વિશે વારંવાર ચેતવણી આપવામાં આવી છે. ડિસેમ્બર 2019માં આબોહવા પરિવર્તન પર યોજાયેલા 25મા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંમેલનમાં અન્ય દેશો દ્વારા ઓસ્ટ્રેલિયાને દોષી ઠેરવવામાં આવ્યું હતું, “ચીટિંગ” કરવા માટે અને આંતરરાષ્ટ્રીય હવામાન કરારને જોખમમાં મૂકવાને લીધે દાવાનળ ભડકી રહ્યા હતા. ક્યોટો પ્રોટોકોલ તેના ઘટાડા લક્ષ્યોને પહોંચી વળવા કાર્બન ક્રેડિટ્સને “કેરીઓવર” કરવાના પ્લાન હેઠળ કમાણીની યોજના બનાવી હતી. આ બધા વચ્ચે ઓસ્ટ્રેલિયાના વડા પ્રધાન સ્કોટ મોરિસનની વેધર ક્રાઇસિસને નકારી કાઢવા બદલ તેમજ અશ્મિભૂત ઇંધણના અતિશય શોષણને ઘટાડવા માટેની રીતો પર પુનર્વિચારણા ન કરવા બદલ ટીકા કરવામાં આવી હોવા છતાં, તેમણે કોલસા ઉદ્યોગને ટેકો આપતા કહ્યું કે તે "રેકલેસ જોબ ડિસ્ટ્રોઇંગ કોલ્સ"માં માનશે નથી.

ઓસ્ટ્રેલિયા કોલસો અને ગેસના સૌથી મોટા નિકાસકાર દેશોમાંનો એક છે. સ્વતંત્ર આબોહવા પરિવર્તનની કોમ્યુનિકેશન સંસ્થા, ક્લાયમેટ કાઉન્સિલ સૂચિત કોલસાની ખાણોનો વિરોધ કરી રહી છે. તેમાં સૌથી ખાણને બહારના ઇન્વોલ્વમેન્ટ સાથે એજ રોજગાર સર્જનની દલીલો કરીને ન્યાયી ઠેરવી રહી છે. કાઉન્સિલે "જવાબદાર આબોહવા પોલીસીની એકદમ વિરુદ્ધ" અને "કાર્બન બોમ્બ" અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. એમ કહીને કે તેના આઉટપુટથી દેશના વર્તમાન કાર્બન ડાયોક્સાઇડના વાર્ષિક ઉત્સર્જનમાં 1.3 ગણો વધારો થવાની સંભાવના છે, ઉપરાંત અંદાજિત વર્ષે ૧૨ અબજ લિટર પાણીનો ઉપયોગ કરવાની વાત કરી છે. અશ્મિભૂત ઇંધણ-સઘન ઉદ્યોગોએ એવી દલીલ ચાલુ રાખવી જોઇએ કે તેઓ રોજગારી પૂરી પાડે છે, આગળની તપાસ થવી જોઈએ. આવું શોષણ ઘણા લોકોની હાલની આજીવિકાના નુકસાનના ભોગે પણ થાય છે, ઉપરાંત તે વૈકલ્પિક અને ટકાઉ વિકલ્પને નકારી કાઢે છે અને તે આવા સામૂહિક વિનાશ માટે પણ મહત્વની ભુમિકા ભજવે છે. આ રીતે દલીલ કરવી એ સ્વ-વિનાશની રીત જણાય છે અને વેધર ક્રાઇસિસની માંગ કરે છે તે રાષ્ટ્રના ક્ષેત્રની અંદર અને બહાર નૈતિક જવાબદારીઓને નકારે છે. આ સ્થિતિમાં જરૂર છે, ઉપભોક્તાવાદી જડતા અને ઉદાસીનતાને દૂર કરવા અને અલગ ક્લાયમેટ નેરેટિવને લખવાનો સમય છે.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top