ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

વિદ્યાર્થીઓના વિરોધનું ઉછળી રહેલું મોજું

જેએનયુમાં બુકાનીધારી આતંકનો ભેટો નવતર જુસ્સા અને એકતા સાથે થયો છે.

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

5 જાન્યુઆરી 2020 ના રોજ, એકત્ર થયેલા બુકાનીધારી ટોળાએ કેમ્પસમાં શાંતિ બેઠક યોજી રહેલા જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી (જેએનયુ) ના વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો પર નિર્દયી હુમલો કર્યો હતો. આ હુમલાનો હેતુ સ્પષ્ટ હતો કે વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકોના હાડકા તોડી નાખવા, એટલું જ નહીં પરંતુ તેમના મનમાં ભય અને આતંકનો કાયમી હાઉ ઉભો કરી દેવો. જેએનયુ તરફથી જે તસ્વીરો વહેતી થઈ રહી છે અને મીડિયામાં બતાવવામાં આવી છે તે ઘણા પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. આ તસ્વીરોમાં વેરવિખેર ઓરડાઓ છે, જેમાં તુટેલું ફૂટેલું અને પુસ્તકોથી ભરેલું લાકડાનું માળિયુ અને મૂળભૂત જરૂરીયાતોવાળા સામાનથી ભરેલું માળિયુ, રૂમાં એક હીટર-કમ-સ્ટોવ પડ્યો છે અને ભોંયતળિયે ચાદર અને ધાબળા ફાટેલા પડ્યા છે. મીડિયાના અહેવાલો જણાવે છે કે ટાર્ગેટ કરાયેલા રૂમોને તેમના દરવાજા પર બાબાસાહેબ આંબેડકર જેવા ચિત્રોના આધારે કે રૂમમમાં રહેતા ચોક્કસ સમાજના લોકોના આધારે ઓળખી કાઢવામાં આવ્યા હતા.

એ તો સ્પષ્ટ થાય છે કે, જેએનયુના વિદ્યાર્થીઓ ભૌતિક રીતે વૈભવી જીવન જીવતા નથી, પરંતુ જેએનયુ એક સમૃદ્ધ જીવન, માનસિક સમૃદ્ધ જીવન પ્રદાન કરે છે. આ જીવન પદ્ધતિ વિવેચકતા, સર્જનાત્મકતા અને વૈવિધ્યસભર વૈશ્વિક દૃષ્ટિકોણને ઉત્તેજીત કરે છે, "ડાબેરી" આ પૈકીનો માત્ર એક દ્રષ્ટિકોણ છે. અહીનું જીવન ગૌરવ અને આશા પ્રદાન કરે છે. આ એવી યુનિવર્સિટી છે જે માત્ર “તાલીમ” થી આગળ વધીને વિદ્યાર્થીઓને “શિક્ષિત” કરવામાં માને છે. અહી અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓમાંથી મોટાભાગના દૂરના સ્થળેથી અને વંચિત સમાજમાંથી આવે છે. જે.એન.યુ.માં જ્ઞાન સર્જન માટે અને આપણા સમાજમાં માનવતાવાદ અને નૈતિકતા જાળવવા માટે નિર્ણાયક મૂલ્યોની રક્ષા માટેના ખુલ્લા વાદ-વિવાદને પ્રોત્સાહન પુરૂ પાડવાની પરંપરા છે. તે દાયકાઓથી તેના નિવાસીઓ માટે સક્ષમ, ફ્રી અને સલામત વાતાવરણ પુરૂ પાડી રહી છે, જે કોઈપણ યુનિવર્સિટી ચલાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

તેમાં વિદ્યાર્થીઓના પરવડે તેવા અને ગુણવત્તાયુક્ત જાહેર શિક્ષણના હકને બચાવવા અને ઉચ્ચ શિક્ષણને વધુ ખર્ચાળ થતા રોકવા માટે ચોક્કસપણે મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ બે મહિનાથી વધુ સમયથી સૂચિત છાત્રાલય ફી વધારા સામે વિરોધ કરી રહ્યા છે. સમાધાન માટેના કોઈપણ પ્રયાસને વહીવટીતંત્ર દ્વારા ખોરંભે પાડવામાં આવ્યું હતું. ભૂતકાળમાં પણ જેએનયુના વિદ્યાર્થીઓને “રાષ્ટ્રવિરોધી” અને મફતિયા બોજારૂપ તરીકે ઓળખાવવા માટેના અનેક પ્રયત્નો કરવામાં આવ્યા છે,  તેના સામાજિક-બૌદ્ધિક તાણાવાણાને વિસારે પાડીને. સલામતી માટે યુનિવર્સિટીએ પુસ્તકાલયમાં બજેટ કરતાં ચાર ગણ કરતા વધુ ખર્ચ રૂ. 17 કરોડ ફાળવ્યા હોવા છતા છતાં આવી તીવ્રતાના હુમલાને અંજામ આપવામાં આવ્યો હતો. ભૂતપૂર્વ સૈનિકો સાથેની જૂની સિક્યુરિટી સ્ટાફને બદલી નાખવા અને શાસન તરફી પાલતુ પોપટ જેવા શિક્ષકોની ભરતી જેવા પગલાં સૂચવે છે કે કેવી રીતે કેમ્પસની શકિતને નબળી પાડવામાં આવી હતી.

આ હુમલાની તસ્વીરોમાં, અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ સાથે સહાનુભૂતિ દર્શાવતા શિક્ષકો અને વિદ્યાર્થીઓ બંનેની સંડોવણી દેખાય છે. સંપૂર્ણ બેફિકરાઈ સાથે હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. “અધિકારીઓ” નું માર્ગદર્શન અને જટિલતા સ્પષ્ટ દેખાય છે. વહીવટનો સતત અવરોધક અને દાબવાળો અભિગમ વર્તમાન સરકારની એ લાઇનને અનુસરે છે કે જેમાં વાટાઘાટો અથવા સંવાદના કોઈપણ પ્રયત્નો ઉપર દમનની તરફેણ કરવામાં આવે છે. “એક ઇંચ પણ ઉપજ ન આપતા” ના ગાણા સાથે સત્તાધિકારીઓ નિષ્ઠુર બળની ભાષા બોલી રહ્યા છે, બધી જવાબદારીને કોરાણે મુકી રહ્યા છે અને સંસ્થાઓ તેમની સેવા આપવા માટે નિર્માણ કરવામાં આવી છે તેના પર હુમલો કરવામાં મદદ કરી રહ્યા છે.

જેએનયુમાં બનેલી ઘટનાઓનો આખો ક્રમ હિંસાની પૂર્વનિયોજિત પ્રકૃતિને દર્શાવે છે, જેનાં સંકેતો પણ કેન્દ્રીય ગૃહ પ્રધાન દ્વારા ડિસેમ્બર 2019 માં દિલ્હીમાં કરવામાં આવેલા ભાષણમાં “ટુકડે તુક્ડે ગેંગ” ને સજા કરવાના આદેશમાંથી મળી શકે છે. અલબત્ત સમાજને તોડવા માટે નિર્વિરતપણે કોણ કામ કરી રહ્યું છે તે અંગે હુમલાખોરોએ સતત ધ્યાન ખેંચવાનું બંધ કર્યું નહીં. દિલ્હી પોલીસ ભારે સંખ્યામાં હાજર હોવા છતાં ઉદાસીન રહી હતી, કારણ કે બુકાનીધારી હુમલાખોરો ભયભિત થયા વિના કેમ્પસને તહસનહસ કરીને ભાગી ગયા હતા. તેમને કદાચ હાસ્યજનક ઠરવાની દહેશત હશે કે 9 જાન્યુઆરીએ પોલીસે માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રાલયમાં વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓને નિર્દયતાથી માર માર્યો.

સિટિઝન (એમેન્ડમેન્ટ) એક્ટ, 2019 અને સૂચિત નેશનલ રજિસ્ટર ઓફ સિટિઝન્સ સામે દરરોજ ઉદભવતા વિરોધ પ્રદર્શનના સ્વયંભૂ કૃત્યોમાં “રાજકારણ” મિશ્રિત કેમ્પસ અને લોકોમાં ભય, ગુસ્સો અને હિંમત સ્પષ્ટ દેખાય છે. આ સામૂહિક ભાવનામાં જ આશા છુપાયેલી છે. વિરોધકર્તાઓએ શસક્ત વિરોધી વલણ વિકસાવ્યું છે જે વધુ લોકોને આકર્ષિત કરી રહી છે અને નવી એકતાને સક્ષમ કરી રહી છે, જેમાં તેઓ ખૂબ વિરોધ કરે છે અને ચેપી રીતો અને રીતોમાં રમૂજ કરે છે. માતાપિતા કેવી મજાક કરે છે કે કેવી રીતે "એ તો બહુ ખરાબ કહેવાય" કે તેમને વિરોધમાં બાળકો સાથે જોડાવાની ફરજ પડે છે. "હમ દેખેંગે" ને શાબ્દિક રીતે લેતા અને "હમ સિર્ફ દેખેંગે" માં તબદિલ કરવા બદલ પોલીસની મજાક ઉડાવવામાં આવી છે. જો કે, વર્તમાન શાસનના ઘમંડ અને દુશ્મનાવટને લીધે ઘણા લોકો માટે તો આવી રમૂજને બિરદાવવા કે તેને સમજવાનું પણ મુશ્કેલ બન્યુ છે.  તેને બદલે, તે પ્રતિક્રિયા આપવા અને આ અવાજોને દુશ્મનાવટ સાથે દબાવવાનું પસંદ કરે છે.

જેએનયુમાં બનેલી હિંસા જામિયા મીલીયા ઇસ્લામીયા અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી, તેમજ ઉત્તર પ્રદેશની અન્ય યુનિવર્સિટીઓમાં પણ જોવા મળે છે. જ્યારે અગાઉના દાખલાઓમાં, કબજામાં રાખેલી સરકારી તંત્ર જાહેરમાં વિદ્યાર્થીઓ અને પુસ્તકાલયો પર હુમલો કરવામાં શરમ નહોતું ભરતું, આ કિસ્સામાં, લોખંડના સળિયા અને આવા અન્ય હથિયારધારી "ખાનગી" ટોળાને વિદ્યાર્થીઓ ઉપર છૂટા મુકી દેવાયા હતા. આ બુકાનીધારી હુમલાખોરોએ 2016ના એક બુકાનીધારી નારેબાજોની યાદ અપાવી દીધી છે, જે ક્યારેય ઓળખાતા નહોતા, પરંતુ તેનો ઉપયોગ યુનિવર્સિટીને બદનામ કરવાના પ્રચાર માટે કરવામાં આવ્યો હતો. જો કે, લોકો આવા હુમલાખોરોનો બુકાનીધારી હોવા છતાં ઓળખવામાં સમર્થ છે. તેમના ઢંકાયેલા ચહેરા પાછળના નગ્ન ચહેરાના કારણે. આવા હુમલાઓ કોઈ દાખલા વિનાના હોય છે અને તેમનો હેતું ખાસ કરીને કેમ્પસની અંદર કોઈપણ મતભેદને ડારવાનો હોય છે. કેમ કે વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રદર્શન અન્ય વિરોધકારીઓ કરતા સતત વિરોધ અને તીવ્રતા બંનેમાં વધુ હાવી રહ્યા છે, જે સરકાર સામે ગંભીર પડકાર ઉભો કરે છે.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top