ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

એમેઝોનની આગનો સળગતો પ્રશ્ન

જૈર બોલ્સોનારોનું પર્યાવરણ સંકટને નકારી કાઢવું અને મૂળનિવાસી સમુદાયો પર હુમલો કરવો તે ભારે આફત છે.

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

એમેઝોનના ઘેરા જંગલનો 55 લાખ ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તાર બળીને ખાખ થઈ ગયો છે. એખ તબક્કે આ મહાવિકરાળ આગમાં, ધુમાડાએ જ્યાં દેશની સૌથી મોટી વસતી રહે છે તેવા બ્રાઝિલના પૂર્વી દરિયા કિનારાના આકાશને ઢાંકી દીધું હતું. બ્રાઝિલની નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સ્પેસ રિસર્ચ (આઈએનપીઇ) કહે છે કે વિશ્વના એક સૌથી મોટા બાયોડાઇવર્સ પ્રદેશો 74,૦૦૦ કરતા વધુ આગની ઘટના સાથે 2018ની સરખામણીએ 84 84% નો વધારો થયો છે. આગ અસામાન્ય નથી, કારણ કે તે સુકી ઋતુમાં નિયમિતપણે થાય છે. પરંતુ આ વર્ષની આગો આત્યંતિક છે, તેથી જ તેમના વિશે વૈશ્વિક ચિંતા જોવા મળી રહી છે.

એમેઝોન એન્વાયર્નમેન્ટલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (આઈપીએએમ) ના વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આ વર્ષે 10 એમેઝોન નગરપાલિકાઓમાં સૌથી વિનાશક આગ લાગી છે, જેમાં સૌથી વધુ જંગલોની કાપણી જોવા મળી છે. 2016નો દુષ્કાળ નિશ્ચિતરૂપે આગમાં થોડીક ભૂમિકા ભજવે છે, પરંતુ આઇપીએએમના વૈજ્ઞાનિકોની દલીલમાં એવી પૂર્વધારણા છે કે આ આગ દુષ્કાળ અથવા કોઈ પણ કુદરતી ચક્ર દ્વારા થાય છે તેવી “દલીલને નકારવી જ રહી.” ઉ,લટાનું, આઈપીએએમ નોંધ્ છે કે, “સુકી સિઝન હોવા છતાં, એમેઝોનમાં ભેજનું સ્તર છેલ્લા ત્રણ વર્ષની તુલનામાં હાલમાં સરેરાશથી ઉપર છે.” આઈપીએએમ અને ડિફોરેસ્ટેશન એલર્ટ સિસ્ટમના કામના આધારે વૈજ્ઞાનિકોએ જણાવ્યું છે કે “એકમાત્ર બુદ્ધિગમ્ય સ્પષ્ટતા એ છે કે જંગલોની કાપણીએ એમેઝોનને આગ લગાડી છે.”

બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ જેયર બોલ્સોનારો ન તો પર્યાવરણ વિજ્ઞાનમાં માને છે કે ન તો વૈજ્ઞાનિક વનીકરણ અને વન સંરક્ષણમાં વિશ્વાસ કરે છે. ઓગસ્ટની શરૂઆતમાં, આઈએનપીઈના વડા રિકાર્ડો ગાલ્વેઓ એ ચેતવણી આપી હતી કે બ્રાઝિલમાં વનનાબૂદી દર વધુ પડતો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે જૂન 2019 માં જ, એમેઝોને જંગલ કાપણીમાં 2,072 વર્ગ કિલોમીટર વિસ્તાર ગુમાવ્યો હતો, કપાયેલા જંગલનો આ વિસ્તાર માલી દેશ કરતા મોટો છે. બોલ્સોનારોએ આને “જુઠ્ઠાણું” કહ્યુ અને ગાલ્વેઓને હાંકી કાઢ્યો. લોગિંગ, ખાણકામ, અને કૃષિ ઉદ્યોગો વતી, બોલ્સોનારોએ વર્ષ 2019ના પ્રથમ છ મહિના દરમિયાન બ્રાઝિલીયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એન્વાયર્નમેન્ટ એન્ડ રિન્યુએબલ નેચરલ રિસોર્સિસ (આઈબીએમએ)ને 20% જેટલું ભંડોળ ઘટાડ્યું હતું. તેમણે કહ્યુ કે આઈબીએમએના અધિકારીઓને તેમના નિયમો પ્રત્યે ખુબ ખડુસ હતા; તેઓ "તેઓ બંને હાથમાં પેન સાથે આવતા અને એસ્ટ્રોનોમિકલ દંડ લગાવી દેતા." તેમણે કહ્યું, એમેઝોન વ્યવસાય માટે ખુલ્લું હતું.

લોગિંગ, ખાણકામ અને કૃષિ ઉદ્યોગો એમેઝોનની અંદર મૂળનિવાસી સમુદાયોની હાજરીને એક મોટો અવરોધ માને છે. આ મૂળનિવાસીઓએ જંગલને કોમોડિટીમાં ફેરવવા સામે પ્રતિકાર કર્યો છે. 1988ના બ્રાઝિલના બંધારણે બ્રાઝિલની વસ્તીના 0.6%  એવા મૂળનિવાસી સમુદાયો માટે મોટાભાગે એમેઝોનમાં વિશાળ રક્ષિત વિસ્તારો બનાવ્યા હતા. બોલ્સોનારો અને તેમનો જમણેરી વર્ગ, એમિરીન્ડિયનો પ્રત્યે સંહારક વલણ રહ્યું છે. યાવાનાવા સમુદાયના નેતા, તાશ્કા યાવાનાવા કહે છે કે સ્થાનિક લોકોનો એમેઝોનમાં "નરસંહાર" થઈ રહ્યો છે.

બોલ્સોનારોએ આગ માટે સંરક્ષણવાદી બિન-સરકારી સંગઠનોને વિરોધને જવાબદાર ઠેરવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે તેમણે જાણી જોઈને બ્રાઝિલને શર્મશાર બનાવવા અને તેના પ્રો-બિઝનેસ એજન્ડાને નબળો પાડવાનું નક્કી કર્યું છે. તેના દાવાને માન્ય કરવા માટે કોઈ પુરાવા નથી. આ બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિનું વધુ એક બેફામ નિવેદ છે.

બોલ્સોનારો પર ગુસ્સો ઓગસ્ટના છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં જળવાઈ રહ્યો છે. રિયો ડી જાનેરો અને સાઓ પાઉલોના કેન્દ્રબિંદુ સાથે, આખા બ્રાઝિલમાં મોટા પાયે દેખાવો થયા છે. આ વિરોધ પ્રદર્શનના નારા મૂડ દર્શાવે છે - "એમેઝોન લોકોનું છે" અને "એમેઝોન રહે, બોલ્સોનોરો જાય." સી.એન.ટી./એમ.ડી.એ. પોલ બતાવે છે કે બોલ્સોનારોની લોકપ્રિયતાનું રેટિંગ ઝડપથી ઘટી ગયું છે. સર્વેમાં 39.5% લોકો કહે છે કે તેમની સરકાર "ખરાબ અથવા ભયંકર" છે અને તેમને વ્યક્તિગત રીતે રેટિંગમાં માત્ર 29.4% જ મત આપે છે. જાન્યુઆરીમાં તેમનું રેટિંગ 38.9% હતું. એમેઝોનની આગમાં બોલ્સોનારોની અવૈજ્ઞાનિક પ્રતિક્રિયાની અસર અને વિરોધ પ્રદર્શનથી સરકાર પર દબાણ આવ્યું છે.

જ્યારે યુરોપમાં બોલ્સોનારોની ખુલ્લેઆમ ટીકા કરવાનું શરૂ થયું, અને તેના બે મુખ્ય ટ્રેડ અને પોલીસીના ઓબ્જેક્ટિવને ખતરારૂપ માનવાનું કહ્યુ ત્યારે સ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ. યુરોપિયન ખેડુતોએ બ્રાઝિલિયન માંસની આયાત બંધ કરવા યુરોપિયન યુનિયન (ઇયુ) પર દબાણ કર્યું. આ ભારે નુકસાનકારક હતું, પરંતુ હજી વધુ ખરાબ ત્યારે થયુ કે જ્યારે આ દબાણથી યુરોપિયન યુનિયન મેર્કોસુર (આર્જેન્ટિના, બ્રાઝિલ, પેરાગ્વે, ઉરુગ્વે અને વેનેઝુએલાનો સમાવેશ કરતો બ્લોક) સાથેના વેપાર કરારમાંથી બહાર નીકળી જશે તેવી ધમકી આપી. તદુપરાંત, બોલ્સોનારોને બ્રાઝિલને જેમણે પોતાને ‘વિકસીત’ તરીકે સિદ્ધ કરી દીધા છે તેવા 36 દેશના સંગઠન ઓર્ગેનાઇઝેશન ફોર ઇકોનોમિક કો-ઓપરેશન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ - ઓઇસીડીમાં સમાવવાની આશા હતી. હવે, ઓઇસીડીમાં બ્રાઝિલના પ્રવેશની આશા ધુંધળી દેખાય છે.

ફ્રાન્સમાં જી-7 ની બેઠકમાં, એમેઝોન કટોકટીની ચર્ચા કરવા વિશેષ સત્ર યોજાયું હતું. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, જે બોલ્સોનારોની નજીકના મનાય છે, તેમણએ તેમાં ભાગ લીધો નહોતો. જી-7એ નજીવી એવી માત્ર બે કરોડ ડોલર જેટલી રકમ આગ સામે મુકાબલા માટે ફાળવવા નું વચન આપ્યું હતું. બોલ્સોનારોએ આ નાણાંને "એમેઝોન પર ગેરવાજબી અને કઠોર હુમલા" સમાન ગણાવીને નકારી કાઢ્યા હતા. જોકે દબાણની અનુભૂતિ થતાં તેમણે આગ સામે લડવા લશ્કરને મોકલ્યુ હતું. તેમ છતાં, આ નબળો પ્રતિભાવ એમેઝોન જંગલો અને ત્યાં રહેતા લોકોની નિસ્બતને બદલે સાધનસંપત્તિની રક્ષા માટે ઉદ્ભવ્યો હોય એવું લાગે છે.

દરમિયાન, બ્રાઝિલની આગ બોલિવિયા તરફ ફંટાઈ છે, જ્યાં તેના રાષ્ટ્રપતિ ઇવો મોરાલેસે આગની જ્વાળાને સમાવવા માટે મદદ કરવા માટે એક સુપર ટેન્કર ભાડે રાખ્યું હતું. બોલિવિયામાં તેના ગ્રંથમાં મધર અર્થનો કાયદો છે, જે મનુષ્ય સાથે પ્રકૃતિને સમાન અધિકાર આપે છે. આ બંને દેશોના પ્રતિસાદનો એકદમ વિરોધાભાસ બતાવે છે કે કેવી રીતે સરકારોનો રાજકીય-વૈચારિક અભિગમ ઇકોલોજીકલ અને માનવતાવાદી સંકટ પર તેમનું વલણ નક્કી કરે છે. આમ, એમેઝોનને બચાવવાનું કામ ન્યાયી અને શિષ્ટ સામાજિક સમાજવાદી હકુમત સ્થાપિત કરવાના સંઘર્ષથી અલગ કરી શકાતું નથી.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top