ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

નિર્ભીક સહઅસ્તિત્વનું આંદોલન

બંધારણની પ્રતિબદ્ધતા માટે આંદોલન કરવું જરૂરી અને તાકીદનું બની ગયું છે.

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

સિટીઝનશીપ (એમેન્ડમેન્ટ) એક્ટ (સીએએ) પસાર થયા પછીની વિકસિત પરિસ્થિતિ વર્તમાન શાસક સત્તાનું ચરિત્ર અને લોકોની દૃષ્ટિને ઉજાગર કરે છે. એક તરફ આ અધિનિયમ સામે દેશવ્યાપી વિરોધ અને નેશનલ રજિસ્ટર ઓફ સિટીઝન્સ (એનઆરસી)એ જનતાના વિવિધ વર્ગની ઉત્સાહી અને સ્વયંભૂ ભાગીદારી નોંધાવી છે. બીજી બાજુ, સરકારે વિરોધ પ્રદર્શન સામે બિનલોકશાહી અને દમનકારી રીતે પ્રતિક્રિયા આપી છે. વધતો વિરોધ સરકારની નીતિ પર સવાલ ઉભો કરે છે જે લોકોની બંધારણીય આકાંક્ષાઓ સામે કઠોર વલણ અપનાવે છે. આ વિરોધ શાસકની મર્યાદા પણ ઉજાગર કરે છે જેનો છુપો એજન્ડા પૂર્વ સાંપ્રદાયિક એજન્ડા પ્રત્યેની લોકોની માન્યતાને અંકે કરવાનો છે. જો કે, પૂર્વોત્તરના રાજ્યોમાં શરૂ થયેલા સમૂહ-વિરોધ દેશના વિવિધ ભાગોમાં, ખાસ કરીને યુનિવર્સિટીઓમાં ફેલાયો છે. તેણે આવી કલ્પનાશીલ ભ્રાંતિની સામે થોડી રાહત આપી છે.

સીએએ પસાર થયું એ સાથે જ અસમ, ત્રિપુરા અને અન્ય પૂર્વોત્તરના રાજ્યોમાં વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ થયા હતા, ત્યારે જામિયા મિલિયા ઇસ્લામીયા યુનિવર્સિટી અને અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી (એએમયુ)માં પોલીસની હિંસક કાર્યવાહી બાદ તેને વધુ વેગ મળ્યો હતો. મીડિયા રિપોર્ટ્સ પ્રમાણે, દિલ્હી પોલીસ ઇરાદાપૂર્વકના નિંદાત્મક કૃત્યમાં, જામિયા લાઇબ્રેરીની અંદર ટીયર ગેસના શેલ છોડવાની હદ સુધી ગઈ હતી, હોસ્ટેલ પર હુમલો કર્યો હતો અને કહેવાય છે કે વિદ્યાર્થીઓને રબર બુલેટ મારી હતી. એએમયુમાં હિંસાના અહેવાલો એટલા જ કે એથીય વધુ જનુની છે. વિદ્યાર્થીઓનું વિરોધ પ્રદર્શન શાંતિપૂર્ણ હોવા છતાં પોલીસ કાર્યવાહી કરતી આગળ ધસી ગઈ હતી. જાહેર સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડતી હિંસાની ઘટનાઓ પણ વિદ્યાર્થીઓની નહોતી એવું પોલીસે પોતે જ સ્વીકાર્યું છે. વિરોધકર્તાઓ દ્વારા જાહેર મિલકતને નુકસાનનો કથિત આરોપ અને સત્તાતંત્ર દ્વારા વ્યવસ્થિતપણે આચરાયેલી બળજબરી વચ્ચે માત્ર તેની નૈતિક જવાબદારીમાંથી સરકાર દોષમુક્ત થવાનું કામ કરે છે. વિદ્યાર્થીઓ પોલીસ નિર્દયતાનો સામનો ભારે હિંમતપૂર્વક કરે છે ત્યારે આવા બધા જ પ્રયત્નોનું નિયંત્રણ અને કાવતરાને સફળતા મળતી નથી. પોલીસ લાઠીચાર્જની સામે નિર્ભીક રીતે ઉભી રહેતી જામિયાની મહિલા વિદ્યાર્થીઓ શાસકોને કડક ચેતવણી આપી રહી હતી કે, પછી લોકોના હકને કચડી નાખવાની અનુમતિ ન આપવા દે. આ અનુકરણીય હિંમતને લીધે જેઓ અત્યાર સુધી રાજકીય રીતે નિષ્ક્રિય રહ્યા હતા તેવા દેશભરના હજારો વિદ્યાર્થીઓને, વિવિધ યુનિવર્સિટીઓમાંથી, પોતાના બંધારણીય હકની રક્ષા માટે અને સીએએ-એનઆરસી સામે અવાજ ઉઠાવવા શેરીઓમાં આવી જવા માટે પ્રેરણા આપી હોય તેવું લાગે છે.

આ ઝગમગતી હિંમતની પૃષ્ઠભૂમિ સામે, શાસક સત્તાતંત્ર દ્વારા સાર્વજનિક હેતુની પ્રામાણિકતાને નકારીને વિરોધીને બદનામ કરવાના પ્રયત્નોના સૂરમાં જોકે વિશ્વસનીયતાનો અભાવ છે. તે ખાસ કરીને આશ્ચર્યજનક નહી તો પણ ઘૃણાસ્પદ છે કે દેશની જાહેર સંસ્થાઓમાં મહત્વપૂર્ણ હોદ્દે બિરાજતા લોકો પોતાને સાંપ્રદાયિક સૂર છેડતા દળમાં સામેલ થતા રોકવામાં નિષ્ફળ ગયા. જો કે, સીએએ- એનઆરસી પાછળની  સાંપ્રદાયિકતા અને ધ્રુવીકરણની આ ડિઝાઇન બેશરમ વિભાજનકારી અને બંધારણ વિરોધી ઉદ્દેશને માનવીય દિમાગથી સમજી શકાય તેવું સ્પષ્ટ થઈ રહ્યું છે. 19 ડિસેમ્બરે યોજાયેલા રાષ્ટ્રવ્યાપી વિરોધ પ્રદર્શનમાં એકતા અને સૌહાર્દની પ્રેરણા સ્પષ્ટ હતી, જે આ દેશમાં વિવિધતાના વિવિધ સ્વરૂપો અને બંધારણીય યોજના હેઠળ તેમના સહઅસ્તિત્વની સંભાવનાની ઘણી રીતે અભિવ્યક્તિ થતી હતી.

વિરોધકારો સાથે જોડાવાનો ઇનકાર કરીને, સંવાદ માટેના કોઈપણ સમાધાનકારી પ્રયત્નોને આગળ વધવા દેવામાં, સરકારે દિલ્હીમાં મોબાઈલ સેવાઓ અને મેટ્રો સ્ટેશનોને આંશિક ધોરણે બંધ કરીને કલમ 144 લગાવીને ફરી એકવાર તેમની સાથે દમનની નીતિ આચરવાનો પ્રયાસ કર્યો. સત્તાતંત્રની રણનીતિ તરીકે ડરને કેવી રીતે મહાત આપી શકાય તેના સ્પષ્ટ સંકેતમાં, પ્રજાએ પ્રતિબંધક હુકમો હોવા છતાં શાંતિપૂર્ણ રીતે સંસદ તરફ કૂચ કાઢી અને વિરોધના તેમના મૂળભૂત અધિકારનું પાલન કર્યું હતું . એ પણ એક વિચિત્ર કેસ છે કે વિરોધ પ્રદર્શનમાં પલીતો ચાંપવો, અથડામણ અથવા હિંસાના બધા દાખલા ભારતીય જનતા પાર્ટીના રાજ્યોમાં થયા છે અને ઝીણી તપાસ માંગી લે છે. લખનૌ અને મેંગલુરૂમાં, ત્રણ વ્યક્તિઓ પોલીસ ફાઇરિંગમાં જીવ ગુમાવ્યો છે, અને અગાઉ પાંચ વ્યક્તિઓ આસામમાં આંદોલનમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા. આ કિંમતી માનવ જીવનની ખોટનું એકમાત્ર કારણ વર્તમાન સરકારનું પોતાના વલણને નહી બદલવાનું જક્કી વલણ છે. જે શાસક પક્ષે ગંભીર નૈતિક નિષ્ફળતા છે. લોકશાહીની એ માંગ છે કે આવી ઘર્ષણ અને કટોકટીની ક્ષણોમાં વાટાઘાટો અને વિરોધના સત્ય સ્વીકારવું. આવા સહેતુક, સમાધાનકારી પ્રયત્નો દેશને કાયમી તણાવો અને ઘર્ષણો તરફ ધકેલતા અટકાવે છે.  જો સરકાર શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વની બાંહેધરી આપવાની ફરજમાં નિષ્ફળ જાય તો જનતાએ આ બાબતમાં આગેવાની લેવાની ફરજ પડે છે. નાગરિક અસહકાર અને બંધારણ પ્રત્યેની કટિબદ્ધતાની ભાવના જનસમુહમાં એકીકૃત થઈ રહી છે તે આનંદની વાત છે.

 

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top