ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

ક્લાયમેટ ચેન્જ અને ગરીબ

જો તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો ક્લાયમેટ ચેન્જ વિકાસશીલ દેશોના દાયકાના વૃદ્ધિ દરને પાછળ ધકેલી દેશે.

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

ક્લાયમેટ ચેન્જ એવી કટોકટી છે જે પૃથ્વી અને તેના રહેવાસીઓ, માનવ, છોડ અને પ્રાણીને વધતે ઓછે અંશે અસર કરે છે. જો કે, તે ગરીબને અસાધારણ અસર કરે છે અને ગરીબ અને વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોએ વધુ ભોગવવાનું આવે છે.

 ક્લાયમેટ ચેન્જ ક્રમશઃ, ધીમી ગતિએ ચાલતી ઘટના છે એવી પહેલાની વ્યાપક માન્યતાને યુનાઇટેડ નેશન્સની ક્લાઇમેટ ચેન્જ પરની ઇન્ટરગવર્નમેન્ટલ પેનલના ઓક્ટોબર 2018ના રિપોર્ટ, ગ્લોબલ વૉર્મિંગ 1.5°C દ્વારા નકારી કાઢવામાં આવી છે. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે "1.5 ડિગ્રીના વધારો પણ લાખો લોકોને ગરીબીમાં ધકેલી દે છે."

ક્લાયમેટ ચેન્જ કેવી રીતે ગરીબને અસર કરે છે તેના પર પ્રાયોગિક પુરાવાઓ વધી રહ્યા છે. ક્લાયમેટ ચેન્જ સાથે, લોકો પાણી અને ખોરાકની તંગી અનુભવે છે, પરિણામે આ મૂળભૂત આવશ્યકતાઓને મેળવવા માટેની સ્પર્ધામાં વધારો થયો છે. આનાથી વર્તમાનના ઘર્ષણોની તીવ્રતામાં વધારો થાય છે અને નવા ઘર્ષણોનો ઉમેરો થાય છે. 2015માં કેપટાઉનમાં પાણીની કટોકટી શરૂ થઈ હતી, અને આજે આ શહેર પાણી વગરનું વિશ્વનું સૌથી મોટું શહેર બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યુ છે. જો કે, શહેરના ગરીબો તો વર્ષોથી પાણીની તંગી હેઠળ જીવી રહ્યા હતા અને હવે તેમની માટે કટોકટીનું જોખમ તોળાઈ રહ્યુ છે. ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગોમાં, વરસાદના સમય અને પધ્ધતિમાં બદલાવથી અનાજ ઉત્પાદન ઓછું થયું છે અને વાવેતર વિસ્તાર ઘટ્યો છે અને તેના પગલે આ દેશમાં વંશીય તણાવ અને ઘર્ષણો વધી રહ્યા છે. આવા ઘર્ષણો ગરીબને સૌથી વધુ અસર કરે છે, અને તે પછી ગરીબીમાં વધારા અને વિસ્થાપન તરફ દોરી જાય છે, જે લોકોને એક દુષ્ચક્રમાં ફસાવે છે.

ક્લાયમેટ ચેન્જને લીધે વારંવાર પૂર અને દુષ્કાળ ખોરાકની અછત તરફ દોરી જાય છે અને ખાદ્ય ભાવોમાં વધારો કરે છે. જે ભૂખ અને કુપોષણનું કારણ બને છે અને તેની અસરો ગરીબોને પડ્યા ઉપર પાટું જેવી લાગે છે. વર્લ્ડ ફૂડ પ્રોગ્રામના 2018ના ફૂડ ક્રાઇસીસ પરના વૈશ્વિક અહેવાલ અનુસાર, "ક્લાયમેટ ડિઝાસ્ટર દ્વારા મોટેભાગે આફ્રિકાના 23 દેશોમાં, અનાજની તંગી સર્જી છે અને દુષ્કાળ જેવી હોનારતમાં 3.9 કરોડથી વધુ લોકોને તાકીદની સહાયની જરૂર પડી હતી."

2018ના આંતરિક વિસ્થાપન અંગેના વૈશ્વિક રિપોર્ટ અનુસાર, "ઘર્ષણ અને ડિઝાસ્ટર સાથે સંકળાયેલા 3.06 કરોડ નવા આંતરિક વિસ્થાપન 2017ની સાલમાં 143 દેશો અને પ્રદેશોમાં નોંધાયા હતા." અર્થાત કે દરરોજ 80,000 લોકોને વિસ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. અહેવાલમાં વિસ્થાપનના પ્રાથમિક કારણો તરીકે અનુક્રમે પૂર અને વાવાઝોડાઓ (મુખ્યત્વે, ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાત) ઓળખાવવામાં આવ્યા છે, જે અનુક્રમે 86 લાખ અને 75 લાખના વિસ્થાપન તરફ દોરી ગયા છે. ક્લાયમેટ શરણાર્થીઓ દુનિયાભરમાં જોઈ શકાય છે, જેમકે ઢાકામાં દરિયાકિનારાના વાવાઝોડા દ્વારા થયેલા વિસ્થાપિતો, પ્યુર્ટો રિકોમાં હરિકેન મારિયા દ્વારા, અથવા પશ્ચિમ આફ્રિકાના લેક ચાડ રણ થઈ જવાના કારણે થયેલા વિસ્થાપિતો. એવો અંદાજ છે કે યુરોપિયન યુનિયનમાં ક્લાયમેટ ચેન્જ એટલે કે આબોહવા પરિવર્તનને કારણે આશ્રય માંગનારા લોકોની સંખ્યા 2100 સુધીમાં 28% વધી જશે.

આબોહવા પરિવર્તનને લીધે થયેલી નુકશાનીમાં ભારત વૈશ્વિક ધોરણે પાંચમાં ક્રમે છે. દેશમાં આશરે 80 કરોડ લોકો ગામોમાં રહે છે અને તેમની આજીવિકા કૃષિ અને કુદરતી સંસાધનો પર નિર્ભર છે. દેશમાં ઓછામાં ઓછા 50% ખેતરો વરસાદી પાણીની સિંચાઈ પર આધારિત હોવાથી, ચોમાસાની પેટર્નમાં પરિવર્તન તેમની આજીવિકાને સૌથી વધુ અસર કરશે. પ્રાયોગિક પુરાવા સૂચવે છે કે આબોહવામાં પરિવર્તનથી ઘઉંની ઉપજમાં ઘટાડો થયો છે અને કર્મચારીઓની ઉત્પાદક ક્ષમતામાં ઘટાડો થયો છે. અભ્યાસો દર્શાવે છે કે નાના ખેડૂતો હવામાનની પેટર્નમાં લાંબા ગાળાના ફેરફારો વિશે જાગૃત છે અને પરિણામે સામાજિક-આર્થિક ફેરફારો સાથે કામ પાડવાના તેમના પ્રયાસો બદલ્યાં છે. નાના ખેડૂતોને ધિરાણ અને વીમાના કવચનો પણ અભાવ હોય છે, જે તેમને આબોહવા પરિવર્તન માટે વધુ જોખમી બનાવે છે. આમ, આબોહવામાં પરિવર્તન ગરીબી, કુપોષણ અને ખેડૂતોની આત્મહત્યાની હાલની સમસ્યાઓને વધુ ઘેરી બનાવશે.

2018માં કાટોવિસ ક્લાયમેટ કોન્ફરન્સમાં, ભારતે વિકસિત રાષ્ટ્રોને આબોહવા પરિવર્તન સામે લડવા માટે વિકાસશીલ દેશોને નાણાકીય સહાય પ્રદાન કરવાના તેમના વચનોની યાદ અપાવી હતી. ગરીબ અને વિકાસશીલ દેશો આબોહવા પરિવર્તનથી સૌથી ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થયા છે, જ્યારે આબોહવા પરિવર્તનના સર્જનમાં તેમનું કંઈ યોગદાન નથી. અને, આ એ જ દેશો છે કે જે વિકાસ અને વૃદ્ધિ બંનેમાં પાછળ છે અને બંને પ્રત્યેની પોતાની પ્રતિબદ્ધતાને વાતાવરણીય પરિવર્તનની અસરોને અનુરૂપ પૂર્ણ કરવાના પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. જો પગલાં ઝડપથી લેવામાં નહી આવે તો આબોહવામાં પરિવર્તન વૈશ્વિક સ્તરે વિકાસ અને વૃદ્ધિના દાયકાઓને અને ખાસ કરીને ભારતમાં રિવર્સ ગતિમાં લઈ જવાની સંભાવના છે.

અત્યારે ખતરાની ઘંટી વાગી રહી છે અને વિકસિત અને વિકાસશીલ દેશો વચ્ચે, સમૃદ્ધ અને ગરીબ વચ્ચે, વૈશ્વિક ઉત્તર અને દક્ષિણ વચ્ચે સમૃદ્ધિમાં અસમાનતાઓની ખાઈ પહોળી થઈ રહી છે, આબોહવા પરિવર્તનની અસરો પહેલાં કરતા વધુ સ્પષ્ટ થઈ રહી છે.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top