ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

આર્થિક મંદીનું પ્રગટીકરણ

અર્થવ્યવસ્થાને પુનર્જીવિત કરવા માટે વિસ્તરણને વેગ આપવો એ સમયની માંગ છે.

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

વાસ્તવિક ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (જીડીપી)નો વિકાસ દર વર્તમાન નાણાકિય વર્ષના પ્રથમ ક્વાર્ટર (ક્યૂ 1) માં ઘટીને 5% થયો છે, જે તાજેતરના વર્ષોમાં સૌથી ઓછો છે. વપરાશ અને રોકાણ માંગણીઓ બંનેએ આ હતાશાજનક આર્થિક સ્થિતિમાં ફાળો આપ્યો છે. ખાનગી આખર ઉપભોગ ખર્ચ (પીએફસીઇ) એક વર્ષ અગાઉના 7.3%ની સરખામણીએ ચાલુ વર્ષના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા દરમિયાન 1.૧% થયો છે. અગાઉ, પીએફસીઇની વૃદ્ધિ નોટબંધી પછીના તરતના 2016-17ના ચોથા ક્વાર્ટર દરમિયાન ઘટીને 4.1% થઈ હતી. ગ્રોસ ફિક્સ્ડ કેપિટલ ફોર્મેશન (જીએફસીએફ)એ પણ આવી જ વૃદ્ધિનું વલણ દર્શાવ્યું હતું. તેમાં અગાઉના વર્ષના 13.3% ની સામે, ચાલુ વર્ષના Q1 માં 4% અને 2016–17 ના Q4 માં 2%ની વૃદ્ધિ જોવા મળી છે.

કૃષિ, ખાણકામ, ખાણકામ, ક્વેરી અને ઉત્પાદન જેવા મોટાભાગના ઉત્પાદક ક્ષેત્રોમાં વર્ષ 2019-20 ના Q1 દરમિયાન વૃદ્ધિને ગંભીર ફટકો જોવા મળ્યો છે. આમાં સૌથી ચિંતાજનક ઉત્પાદન ક્ષેત્ર રહ્યું છે, ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (જીવીએ) ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળા દરમિયાન ૧૨.૧%ની વૃદ્ધિની સરખામણીએ વર્તમાન વર્ષમાં માત્ર 0.6%ની વૃદ્ધિ સાથે જોવા મળ્યો છે. ત્રિમાસિક ગાળા દરમિયાન, મુખ્ય ઉદ્યોગોના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન સૂચકાંક (આઈઆઈપી) વર્ષ-પ્રતિવર્ષ (વાય-ઓ-વાય) વૃદ્ધિ દર નબળા રહ્યા છે અથવા નકારાત્મક વૃદ્ધિ સહન કરવી પડી છે. કાપડ 0.1%, ચામડાની પેદાશો 0.2%, કાગળ અને કાગળના ઉત્પાદનો (-) 14.2%, કોક અને રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ (-) 2.2%, રાસાયણિક ઉત્પાદનો 0.3%, રબર અને પ્લાસ્ટિક ઉત્પાદનો (-)4.1%ના સ્તરે, પર બિન-ધાતુયુક્ત ખનિજ ઉત્પાદનો (-) 11%ના સ્તરે, બનાવટી ધાતુના ઉત્પાદનો (-) 9.8% પર, વિદ્યુત ઉપકરણો (-) 4.6% પર, અન્ય મશીનરી અને સાધનો , (-) મોટર વાહનો (-)8.4%, અને અન્ય પરિવહન ઉપકરણો (-) 1.7% પર રહ્યા છે. આ મોટા ઉદ્યોગોમાં વૃદ્ધિના વ્યાપક સ્તરે ધોવાણની અર્થતંત્ર પર નુકસાનકારક અસર પડી છે, અને આ મધ્યમ-ગાળાની સ્થિતિમાં પણ વિલંબિત થાય તેવી સંભાવના છે.

ખાસ કરીને નવેમ્બર 2016માં અયોગ્ય સલાહને પગલે લાદવામાં આવેલી નોટબંધીની ઘોષણા અને અયોગ્ય રીતે લાગુ કરાયેલા ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (જીએસટી)થી વિકાસ દરને લાગેલા ફટકાની છેલ્લા ઘણા સમયથી કળ વળી નથી. સાઉદી અરેબિયાની સૌથી મોટી રિફાઇનરી અરામકો પર ડ્રોન હુમલા બાદ પશ્ચિમ એશિયામાં અશાંતિને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય તેલની કિંમતોમાં ઉછાળો આવશે તો મંદીનું વલણ વધુ તીવ્ર બને તેવી સંભાવના છે.

આર્થિક મંદી 2017- 18 ના સામયિક લેબર ફોર્સ સર્વેના પરિણામોમાં પણ જોવા મળી હતી. દિવા જેવું સ્પષ્ટ હતું. ગ્રામીણમાં 5..8% પુરૂષો અને શહેરી વિસ્તારોમાં 7.1% પુરૂષો અને ગ્રામીણમાં 3.8% સ્ત્રીઓ અને શહેરી વિસ્તારોમાં 10.8% સ્ત્રીઓ બેરોજગાર હોવાના અહેવાલ સાથે, દેશમાં નેશનલ સેમ્પલ સર્વેના વર્ષ 1972–73 થી શરૂ થઈને 45થી વધુ તબક્કામાં અત્યાર સુધીનો સૌથી વધુ નોંધાયેલા બેરોજગારીનો દર જોવા મળ્યો છે.

મોટા પ્રમાણમાં ગ્રામીણ ક્ષેત્રમાં રોજગારી અને માંગની કટોકટીને લઈને, મોટા ઉત્પાદક ક્ષેત્રની પ્રવૃત્તિઓ પ્રભાવિત થઈ છે, પરંતુ વધુ ચિંતાજનક બાબત તેની કાસ્કેડિંગ અસર છે. ઓટોમોબાઈલ ક્ષેત્રના વેચાણમાં વૃદ્ધિમાં મદીના હવે થોડા મહિના બાકી રહ્યા છે, મારુતિ સુઝુકી, અશોક લેલેન્ડ અને ટાટા મોટર્સ જેવી મોટી ઓટો કંપનીઓએ તેમના નિર્માણ પ્લાન્ટમાં "નોન-વર્કીંગ" દિવસ એટલે કે વેતન વિના રજા વધારી દીધી છે અને સબકોન્ટ્રેક્ટિંગ પ્રવૃત્તિઓ ઘટાડી છે. જો આ ઔપચારિક ક્ષેત્ર દ્વારા સામનો કરવામાં આવતું આ ઇન્ફ્લીક્શન હોય, તો અનૌપચારિક ક્ષેત્રમાં સ્થિતિ કેવી હશે તેની કલ્પના જ કરવી રહી.

સુસ્ત એડવાન્સ ટેક્સ કલેક્શનમાંથી પણ વૃદ્ધિ ટ્રેક્શનની તીવ્રતા સ્પષ્ટ થાય છે. તાજેતરમાં જારી કરાયેલા ડેટા દર્શાવે છે કે સપ્ટેમ્બરના મધ્ય સુધીના વર્તમાન નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન એડવાન્સ ટેક્સ 6% ના દરે વધ્યો હતો, જે એક વર્ષ પહેલાના સમાન ગાળામાં 18% નોંધાયો હતો અને 2016– 17 માં 14% ના દરે વધ્યો હતો. જેમ જેમ આવક થાય તેમ આ કર વસૂલવામાં આવે છે ત્યારે, આ બતાવે છે કે ઔપચારિક ક્ષેત્રમાં આવકનું ઉત્પાદન ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થયું છે. તે, આમ, દેખાઈ રહ્યુ છે કે બીજો ક્વાર્ટર વધુ સારો રહેશે નહીં.

રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઇન્ડિયા (આરબીઆઈ) સતત રેપો રેટ ઘટાડતું રહ્યું છે, છેલ્લાં ઓગસ્ટનાં પ્રથમ સપ્તાહમાં બેન્કો ગ્રાહકોને પહોંચાડશે એવી આશા સાથે તાજેતરમાં 0.35 ટકા પોઇન્ટનો વધુ ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે, અને તેથી અને ગ્રાહકો દ્વારા વપરાશ માટે અને ઉદ્યોગકારો દ્વારા રોકાણ માટે બંને માટે ધિરાણની માંગને બંધ કરવામાં આવે છે. છેવાડાના ગ્રાહકોને ભોગવવા પડતા વ્યાજ દરમાં પોલીસી દરમાં ઘટાડાથી ટ્રાન્સમિશનનો અભાવ શોધીને આરબીઆઈએ બેંકોને તેમના ધિરાણ દરને રેપો રેટ સાથે જોડવા સૂચન કર્યું છે. જો કે, અન્ય બચત સાધનો દ્વારા સ્પર્ધાત્મક દાવાને પરિણામે થાપણ વૃદ્ધિ કરાર સાથે બેન્કિંગ ઉદ્યોગ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યો છે.

તેમની તરફે સરકારે પણ ઓગસ્ટના છેલ્લા અઠવાડિયાથી રિવાઇવલ પેકેજોની ઘણી જાહેરાત કરી છે, જેમાં 50,000 કરોડના પુનઃપ્રાપ્તિકરણવાળી 10 બેંકોના જોડાણ, વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો પરના ટેક્સ પરના સરચાર્જ પર રોલબેક સહિત ઓટોમોબાઈલ્સને લગતા પગલાંમાં (માર્ચ-એન્ડ 2020 સુધીમાં ખરીદેલ વેપારી વાહનોમાં વધારાના અવમૂલ્યન દરના 15 ટકા પોઇન્ટ પૂરા પાડે છે), હાઉસિંગ અને નિકાસ ક્ષેત્રો, અને હવે 400 જિલ્લાઓમાં લોન મેળા અને મૂળ કોર્પોરેટ ટેક્સ દર ઘટાડીને 30% થી 22% કરી દેવામાં આવે છે, જોકે હજી ઘણા વધુની અપેક્ષા છે.

આ તમામ સૂક્ષ્મ પ્રયાસો છે. બંને માળખાકીય અને ચક્રીય કારણોના મિશ્રણને કારણે અર્થતંત્ર અસામાન્ય ડિપ્રેશનની પકડમાં છે, જેને હવે કહેવામાં આવે છે કે તે બંને મોનેટરી અને ફિસ્કલ - મેક્રો ઇકોનોમિક પોલીસીઓમાં વિસ્તૃત આવેગ પ્રદાન કરવાની તરફેણમાં આમૂલ પરિવર્તન કરવામાં આવ્યું છે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ ક્ષેત્રમાં વપરાશ અને રોકાણ બંનેને વેગ આપવા માટે ફિસ્કલ પોલીસીઓ એ સમયની આવશ્યકતા છે. કરવેરાની આવક વધવાની સંભાવના સાથે, અર્થવ્યવસ્થાને પુનર્જીવિત કરવા માટે જાહેર ખર્ચમાં વધારો કરવો એ ભારે પડકારનું કાર્ય બની જાય છે, પરંતુ આમાં ફિસ્કલ કોન્સોલિડેશનની પોલીસીને નવેસરથી જોવાની જરૂર છે.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top