ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

એનસીઆર (નેશનલ રજિસ્ટર ઓફ સિટિઝન્સ)ની દુવિધા

નાગરિકત્વને માનવતાના વ્યાપક હિતની બહારથી જોઇ શકાતું નથી.

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

નાગરિકત્વને માનવતાના વ્યાપક હિતની બહારથી જોઇ શકાતું નથી.

 

અસમ માટે નેશનલ રજિસ્ટર ઓફ સિટિઝન્સ (એનઆરસી) બહાર પડવા સાથે વિવિધ સામાજિક દળોની તેના પરિણામો પર પ્રતિક્રિયાના કારણે રાજ્યમાં રાજકારણમાં ગડબડ શરૂ થઈ ગઈ છે. શાસક પક્ષ સહિત એનઆરસીના સમર્થકોમાં, પરિણામથી નિરાશાની લાગણી છે કારણ કે બાકાત રાખવામાં આવેલી વ્યક્તિઓની સંખ્યા સમર્થકોના દાવાઓ અને ભાષણો કરતાં ઘણી ઓછી છે. તદુપરાંત, ભારતીય જનતા પાર્ટી માટે, તેના સામાજિક અને ચૂંટણીલક્ષી આધાર ઉભો કરતા જૂથોમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોને કાઢી નાખવાના કારણે પણ નિરાશા છે. વાસ્તવમાં, બાકાત કરવામાં આવેલા લોકોના પરિવહન અને તેમાં સમાવિષ્ટ પુષ્કળ માનવ ખર્ચને ધ્યાનમાં લેતા આ સંખ્યા નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં મર્યાદિત (જો આપણે આવી બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયામાં મનસ્વીતા અને અયોગ્યતાને એક ક્ષણ માટે વિસારે પાડીએ તો) હોવાને લઈને રાહતની લાગણી થવી જોઈએ. લાખો લોકોને ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યનલ અને અદાલતોમાં અપીલ કરવા માટે ધકેલીને, તેઓને અધોગતિની સ્થિતિમાં કુખ્યાત અટકાયત કેન્દ્રોમાં મૂકવા અને તેમના કપાળે ગૌણ નાગરિકત્વ અથવા રાજ્યહીનતાનો બિલ્લો મારવો એ લોકોને ભારે દુખ પહોંચાડશે, તેમના મોટાભાગના લોકો પહેલેથી અભાવોમાં જીવે છે અને તેમના માટે પડ્યા ઉપર પાટું જેવો ઘાટ થશે. જો કે, અદેખી ગણતરીઓ અને શાસક પક્ષનો એજન્ડા આ વેદના પ્રત્યે સહાનુભૂતિ માટે ભાગ્યે જ કોઈ અવકાશ છોડે છે. હકીકતમાં, એનઆરસી જેવા વિચારનો તર્ક, ખાસ કરીને કાંટો કાઢી નાખવાના-વિભાજનવાદી ઉન્માદ આવી માનવતાવાદી વિચારણાઓને અવરોધે છે અને તેથી, તેની અસર અસમ પુરતી મર્યાદિત નહી રહેતા પોલીસી અને સમાજ માટે તેની ગંભીર અસર અસમ બહાર પણ પડે છે.

એનઆરસી જેવી કવાયતનો મૂળ તર્ક બહારના/અંદરના લોકોના દ્વિસંગી તારણો, કટ ઓફ તારીખ અને જમીન પરના આદિમ દાવાઓમાં રહેલું છે, જે પહેલાથી હયાત સામાજિક તણાવને વધુ તીવ્ર બનાવવાનું જોખમ ઉભુ કરે છે. આ કેસમાં જો આવી કવાયત પાછળના ઇરાદાઓ ઘા ઉપર નમક ભભરાવાનું અને પરસ્પર શંકાના વાતાવરણને દૂર કરવાનું કામ કરે છે. આ ઉદ્દેશોને સમજીને સમુદાયો / સામાજિક જૂથોમાં સમાધાનકારી પ્રક્રિયાની માંગ ઉઠશે અને સર્વસંમતિથી ભવિષ્યના એક સામાન્ય તારણ ઉપર આવશે. જો કે, આ માટે અતિશય આદર્શ દ્રષ્ટિવાળા ઉદ્યમી અને અસરકારક શિષ્ટ સમાજના ખંતિલા પ્રયાસોની જરૂર પડશે. શાસક પક્ષના એક ઘા અને બે કટકા વાળા રાજકીય એજન્ડા અને તેમની મતબેંક મજબૂત કરવા માટે આ કવાયતનો ઉપયોગ કરવાના સ્પષ્ટ પ્રયાસો સાથે, આસામના પ્રગતિશીલ લોકો દ્વારા સમાધાનની આશાઓ ઠગારી નિવડી શકે તેમ છે. એનઆરસીના સંદર્ભમાં નેતાઓના નિવેદનો “ઘુસપેઠિયા” (ઘુસણખોરો) અને “ઉધઈઓ” જેવા શબ્દોથી ભરેલા છે અને ચોક્કસ  સમુદાયોમાંથી મોટી સંખ્યામાં અન્યાયી સમાવેશોના દાવાઓથી ભરેલા છે. આ સામાજિક વિભાજનને ચાલુ રાખવાના પ્રયત્નોના અજ્ઞાત સંકેતો છે. સમાધાન અને બંધી બીજાના ડરને કાયમી ધોરણે ઉત્પન્ન કરવાની રાજનીતિમાં અસંગત છે.

ભેદભાવપૂર્ણ કાર્યવાહી, માપદંડ અને કવાયતમાં આગળની જરુરિયાતોએ પણ આ તગેડી મુકવાના તર્કને મદદ કરી છે. વિવિધ જૂથોના વિવિધ દસ્તાવેજોની જરૂરિયાતે પ્રક્રિયામાં આંતરિક પક્ષપાતને છતો કર્યો છે અને વારસાઈ દસ્તાવેજોની આવશ્યકતા જન્મ દ્વારા નાગરિકત્વના સિદ્ધાંતને ઘોળીને પી ગઈ છે. આવા ગમનથી બીજાને બાકાત રાખવાની સંસ્થાકીય ધમકી આપવામાં આવે છે અને શાસક પક્ષ દ્વારા એનઆરસીના હથિયાર તરીકે વાપરવાનો ઉદ્દેશ હોવાનું જણાય છે. આવા ઉદ્દેશ અન્ય રાજ્યોમાં એનઆરસી પ્રકારની કવાયત હાથ ધરવા તેમજ દેશભરમાં તેને લાગુ પાડવાની માંગ દ્વારા સ્પષ્ટ થાય છે. ઓછામાં ઓછા અસમની ઐતિહાસિક વિચિત્રતાના સંદર્ભમાં એક તાર્કિક મામલો - નૈતિક કારણોસર સમસ્યારૂપ — બનાવી શકાય છે. શું દિલ્હી અથવા તેલંગણા અથવા મહારાષ્ટ્ર માટે પણ લોજિકલ કેસ કરી શકાય છે? એકમાત્ર સંભવિત તર્ક ઇરાદાપૂર્વક ભૂલ બનાવીને ચોક્કસ સમુદાયોને નિશાન બનાવવાનો હોઈ શકે છે. એનઆરસી અને અટકાયત કેન્દ્રો દ્વારા રાષ્ટ્રવ્યાપી અમલીકરણ અંગેની અફવાઓ અને અટકળો પહેલાથી વહેતી થઈ છે, જેને લઈને ભયત અને અસલામતીને ઉત્તેજન મળ્યુ છે. ડી જ્યુર ગૌણ નાગરિકો હોવા અંગે ચિંતિત થવાની ચિંતા સ્પષ્ટ છે - સંવેદનશીલ બાંહેધરીઓ સાથે તેની પ્રતિક્રિયાઓને લેવાની જરૂર છે. શાસક પક્ષ તેના ઉદ્દેશ્યને અનુરૂપ અમુક કોમને લક્ષ્યમાં લેવાની માંગ કરશે, આવી માંગણીઓનો તર્ક ચોતરફ ફેલાઈ શકે છે અને આ રીત ભારત જેવા વૈવિધ્યસભર અને અસમાન દેશમાં સતત ઘર્ષણ પેદા કરે છે.

મૂળભૂત સ્તરે, નાગરિકત્વનો પ્રશ્ન જેવા મુદ્દાઓ સાથે કામ કરતી વખતે, વિશાળ જનતાના જીવન અને આજીવિકાને અસર થાય છે, તે પ્રકારે બંધારણીય ઓળખને વિશેષાધિકાર આપવો, અને તેની મૂળ-સાર્વત્રિક સમજ જેના મૂળમાં માનવતા છે તેના ઉપર બંધારણીય પ્રક્રિયાગત સમજ આપણને પરવડી શકે છે? સ્થળાંતરણ એ માનવ સંસ્કૃતિની ઐતિહાસિક હકીકત છે અને તેના વ્યાપમાં વિવિધ કારણોસર અત્યારના સમયમાં અનેકગણો વધારો થયો છે, ત્યારે નાગરિકત્વ અને તેના અનુરૂપ અધિકારોનો વિચાર રાજ્ય-કેન્દ્રિત હોવાને બદલે માણસાઈ આધારિત હોવો જરૂરી છે. આદિજાતિની ઓળખની કલ્પના કરીને માનવતાના એક ભાગને હક્કોથી અળગા જાહેર કરવાથી ભારતમાં વંશીય લોકશાહી જોર પકડશે અને ધર્મશાહી ખાડે જશે. આ તકે, નાગરિક ઓળખને પ્રોત્સાહન આપવા તેને બંધારણના પ્રજાસત્તાક આદર્શ સાથે સુસંગત કરવાની જરૂર છે.

Back to Top