ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

હડતાલનું હઇસો

હેલ્થકેર કર્મચારીઓ વિરુદ્ધ હિંસાને લઈને ડૉક્ટરોએ સલામતીની માંગથી આગળ વધવાની જરૂર છે.

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

કોલકાતા હોસ્પિટલમાં મૃત દર્દીના સંબંધીઓ દ્વારા બે ડૉક્ટરો પર હુમલો અને ત્યારબાદની ઘટનાઓ છેલ્લા અઠવાડિયામાં ડોકટરો દ્વારા રાષ્ટ્રવ્યાપી હડતાલમાં ફેરવાઈ ગઈ હતી. નિલ રતન સરકરી મેડિકલ કૉલેજ અને હૉસ્પિટલમાં સલામતી વધારવાની માંગ સાથે જુનિયર ડોકટરોએ હડતાલનો સિલસિલો શરૂ કર્યો હતો. મમતા બેનરજી સરકારના પક્ષે નિષ્ક્રિયતા દાખવતા મુખ્યમંત્રીએ ઉલટાનું ડોક્ટરોને અલ્ટીમેટમ આપી દીધું. જેને પગલે શહેરના ઘણા વરિષ્ઠ ડોકટરોએ રાજીનામું આપ્યુ અને દેશભરના ડોકટરો દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યા અને 17 મે, 2019ના રોજ ઇન્ડિયન મેડિકલ એસોસિયેશન (આઇએમએ) દ્વારા રાષ્ટ્રવ્યાપી હડતાળની જાહેરાત કરવામાં આવી. ઓપીડી સેવાઓ સહિત તમામ બિન-અનિવાર્ય તબીબી સેવાઓ ઉપર હડતાલની અસર પડતાં, સમગ્ર દેશમાં દર્દીઓને તેમના પોતાના હાલ ઉપર છોડી દેવામાં આવ્યા.

બહુ લાંબો સમય પહેલા નહી પણ 2017માં આપણે મહારાષ્ટ્રમાં આવા જ પ્રકારની પરિસ્થિતિ જોઈ હતી, ત્યારે ડોક્ટરો પર થયેલા હુમલાઓ પછી, મહારાષ્ટ્ર એસોસિયેશન ઓફ રેસિડેન્ટ ડૉક્ટર્સે પાંચ દિવસ હડતાલ પાડી હતી. તેમાં પણ, તેમની સુરક્ષા પગલાંમાં વધારો કરવા અંગેની માંગને સરકાર દ્વારા સ્વીકારવામાં આવી હતી. ત્યાર પછીના બે વર્ષમાં, આપણે ડોકટરોની માગણીઓ અને સરકારના ઉકેલો સાથે સુરક્ષાના મુદ્દે કોઈ પાઠ શીખ્યા નથી. વધુ સુરક્ષા અને સલામતીના પગલાં અને મજબૂત કાયદાની ડોકટરોની માંગ ન્યાયી છે, ક્ષતિ-પુર્તિના પગલા લેવાશે ત્યારે જ આ સમસ્યાનો ઉકેલ આવશે.

કોલકાતાના હડતાળમાં જોડાયેલા ડોકટરોએ ફરિયાદ સેલની સ્થાપના અને હેલ્થકેર વર્કર્સ (એચસીડબલ્યુએસ) સામે હિંસા પર પ્રતિબંધ મૂકતા કેન્દ્રીય કાયદાને પસાર કરવાની માંગ કરી હતી. આઇએમએએ કેન્દ્રિય કાયદો ઘડવા માટેના મર્યાદિત પ્રયાસો કર્યા છે અને સલામતીનું ગાણુ ગાતા રહ્યા છે. જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળમાં તેમજ અન્ય ઘણા રાજ્યોમાં આવા કાયદા અસ્તિત્વમાં છે, જેમાં એચસીડબ્લ્યુ વિરુદ્ધ હિંસાને સજાપાત્ર ગુનો ગણવામાં આવે છે, પણ તે સરકાર દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવતો નથી. તાજેતરના અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ડોકટરો અને અન્ય તબીબી કર્મચારીઓ સામે થતા હિંસાના બનાવો માત્ર ભારતમાં નહીં પણ વૈશ્વિક સ્તરે વધુને વધુ સામાન્ય બની રહ્યા છે. હકીકતમાં, એક અધ્યયનમાં જણાવાયું છે કે ઇમર્જન્સી અને સગર્ભા વોર્ડમાં કામ કરતી અને સીધી દર્દીઓ અને તેમના સંબંધીઓના સંપર્કમાં આવતી નર્સો હિંસાની પીડાને સૌથી વધુ વેઠે છે, જ્યારે બીજુ તારણ એવું જોવા મળ્યું છે કે બહુ લાંબો સમય હોસ્પિટલમાં રાહ જોવાની થાય ત્યારે મોટાભાગના કેસમાં દર્દીઓની નિરાશા અને હિંસા ડોક્ટરો સામે ફૂટી નિકળે છે. એચસીડબ્લ્યુના 2018ના અભ્યાસમાં ભારતની ત્રીજી શ્રેણીની હોસ્પિટલમાં નોંધવામાં આવ્યુ છે કે કાર્યસ્થળની હિંસા પ્રવર્તતી હોવાનું જાણવા મળ્યું હોવા છતાં, એચસીડબ્લ્યુ દ્વારા આવા બનાવોનું રિપોર્ટિંગ હૉસ્પિટલમાં રિપોર્ટિંગ મિકેનિઝમ્સ વિશે જાગૃતિના ભારે અભાવને લીધે ઓછું કરવામાં આવતું હતું. આ અવલોકનો ભારતની આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીમાં ભારે દુવિધા તરફ દોરી જાય છે.

જ્યારે કોઈ પ્રકારની હિંસા દરગુજર ન થઈ શકે, પછી તે કોઈ મૃત દર્દીના ગુસ્સે થયેલા સંબંધીઓ દ્વારા ડોકટરો સામે હોય અથવા ડોકટરો દ્વારા હડતાલના પરિણામે દર્દીઓને સહેવી પડતી હોય, હિંસા જે પરિસ્થિતિમાં ઉદ્દભવે છે તેનું પરીક્ષણ, તે યોગ્ય ન હોવા છતાં , તેની તાસિરને રજુ કરી શકે છે. ભારતની હેલ્થકેર સિસ્ટમને રંજાડતી સમસ્યાઓ કોઈ ગુપ્ત નથી. જેમ હડતાલ ચાલી રહી હતી તેમ, બિહારના મુઝફ્ફરપુર જિલ્લામાં એક્યુટ ઇન્સેફાલિટિસ સિન્ડ્રોમના ગંભીર અહેવાલો બહાર આવ્યા હતા, જેમાં સો કરતાં વધુ બાળકોના મૃત્યુ થયા હતા અને હજુ રોજ મૃત્યુઆંક વધી રહ્યો છે. આ મહામારી જાહેર સ્વાસ્થયની ખામી ઉજાગર કરે છે અને રાજ્યની પંગુતાને પણ ઉજાગર કરે છે જ્યાં રોગ સ્થાનિક હોવાનું માનવામાં આવે છે. અહેવાલો પ્રમાણે, મુઝફ્ફરપુર જિલ્લામાં જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રોમાંથી એક પણમાં આવશ્યક ન્યૂનતમ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ નથી. આના પરિણામે મહામારી ફાટી નીકળી છે જે આરોગ્યને લગતી ખેંચાયેલી માળખાકીય સુવિધાઓ અને સંસાધનોમાં ઉપર તણાવ વધારશે અને  માત્ર દર્દીઓ માટે હતાશાજનક અને નિરાશાજનક બનાવતી પરિસ્થિતિઓમાં વધારો કરવાનું કામ કરશે. ફરિયાદ નિવારણ મિકેનિઝમ્સની ગેરહાજરીમાં અને પરિસ્થિતિને નિયંત્રિત કરવા માટે માનવ સંસાધનોની તંગીમાં, એચસીડબ્લ્યૂ અને આ નિસહાય દર્દીઓ વચ્ચેના સંઘર્ષો ઝઘડા અને હિંસામાં પરિણમવા સ્વાભાવિક છે.

અપર્યાપ્ત તબીબી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સંસાધનો સાથે કામ પાડવાથી, સરકારી હોસ્પિટલોમાં વધુ પડતું કામ કરવાથી, ડોકટરોના કાર્યસ્થળો ભારે દબાણવાળા વાતાવરણમાં પરિણમ્યા છે. વધુમાં, એકદમ કોર્પોરેટ પ્રકારની સિસ્ટમ હેલ્થ કેરને વધુ બિઝનેસનું સ્વરૂપ આપીને આ સિસ્ટમની નીતિ બદલી નાખી છે. હેલ્થકેરના ખાનગી ક્ષેત્ર અનિયંત્રિત અને અવ્યવસ્થિતપણે કામ કરતું આગળ વધી રહ્યુ છે, હેલ્થકેરનો વધતા ખર્ચ, તબીબી બેદરકારી પર નિષ્ક્રિયતા અને આવી હિંસા જેવી ઘટનાઓ, બધુ મળીને તે ડૉક્ટર-દર્દી વચ્ચે સંબંધમાં વધી રહેલા અવિશ્વાસ તરફ દોરી જાય છે. દર્દીઓની આંખોમાં ડૉક્ટરની છબી હવે તારણહારની નથી રહી. હેલ્થકેરમાં "કેર" પાછલે બારણે ધકેલાઈ ગઈ છે, જ્યાં ગંભીર પરિસ્થિતિઓમાં દર્દીઓની સાથે સાથે તેમના દુઃખી સંબંધીઓ સાથે વ્યવહાર કરવામાં ડોક્ટરો પાસે કોમ્યુનિકેશન કુશળતાનો અભાવ છે.

આ સંદર્ભમાં, આ પ્રકારના વિરોધ અને ડોકટરોની સલામતીના પગલાં સુધી મર્યાદિત માંગણી સાથેની હડતાલ ટુંકી દ્રષ્ટિની છે. વાસ્તવિક સમસ્યા સિસ્ટમના ધોરણે સમાયેલી છે અને તે જ સ્તરે સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવવાની જરૂર છે. આમ કરવા માટે, સરકારે પ્રથમ તો એચસીડબ્લ્યુઝના રક્ષણ અંગેના કાયદાના અમલીકરણની ખાતરી કરવાની જરૂર છે. ક્લિનિકલ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ એક્ટનો અમલ કરવાની, પૂરતા માનવ અને અન્ય સંસાધનો માટેના બજેટને અમલમાં મૂકવાની જરૂર છે અને તમામ હેલ્થકેર સંસ્થાઓ કાયદાની અંતર્ગત મૂળભૂત ધોરણોનું પાલન કરે તે જોવાની જરૂર છે. સૌથી અગત્યનું, ડૉક્ટર સમુદાયની અંદર જ બદલાવની જરૂર છે કારણ કે ડોક્ટરો જ સિસ્ટમને લગતા મુદ્દાઓને ઉઠાવવા અને હેલ્થકેર કાર્યાત્મક, અસરકારક, અને સલામત રીતે કામ કરે તે રીતે ઉકેલ લાવવા માટે સૌથી યોગ્ય છે.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top