ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

જ્યારે ચૂંટણી પુરી થાય ત્યારે આખલો કુદી પડે છે!

બજારને માત્ર સ્થિરતા નથી જોઈતી, તે સત્તાને પણ પ્રેમ કરે છે.

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

સેન્સેક્સ પહેલી વાર એક્ઝિટ પોલ્સની જાહેરાત થયાના એક દિવસ પછી  20મી મેના રોજ 40,000ને વટાવી ગયો હતો. વૈશ્વિક આર્થિક અને વેપારની પ્રતિકૂળ આગાહીઓ છતા આ ઉંચાળો આશ્ચર્યજનક દેખાય છે. જો કે, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (આરબીઆઈ) દ્વારા 6 જૂનના રોજ રેટ કટની જાહેરાત પછી બજાર 400 પોઇન્ટ ઘટ્યું હતું.

સેન્સેક્સ નીચે જતો હોવા છતાં, અભૂતપૂર્વ ઉછાળાનો અર્થ એ થયો કે નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ કે યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસિવ એલાયન્સ -2 સરકારની કોઈ મુખ્ય નીતિની જાહેરાત સેન્સેક્સમાં એટલો ઉછાળો નહી લાવી શકે જેટલો એક્ઝિટ પોલ લાવે છે. શા માટે? શેરબજારની હિલચાલના બે ઘટક પરિબળો છે, જેમના શેરોનું વેચાણ કરવામાં આવી રહ્યુ છે તેવા કોર્પોરેશનોના લાંબા ગાળાનાં ફંડામેન્ટલ્સ અને તંત્રને તાત્કાલિક અનપેક્ષિત આંચકા. વર્તમાન હિલચાલ તરફ ધ્યાન આપવાની એક ઉપયોગી રીત, કેઈનિસના શબ્દોમાં, ઉછાળામાં કેટલોક ભાગ સટ્ટાકીય (ટૂંકા ગાળાના લાભ) છે અને બાકીનો ભાગ એન્ટરપ્રાઇઝ (ફંડામેન્ટલ્સ)નો છે. પૂર્વેના અર્થો પર વધારે વજન બજારને વધારે પડતું આંકવામાં આવે છે અને તેમાં સુધારાની જરૂર પડશે, જ્યારે બાદનો અર્થોમાં વર્તમાન પ્રાઇસ અર્નીંગ (પીઇ) ગુણોત્તર ઊંચો હોઈ શકે છે, અને તે અર્થતંત્રના ભવિષ્ય વિશે વધુ સારી અપેક્ષાઓ પર આધારિત છે. ઘઉં (એન્ટરપ્રાઇઝ) ને કાંકરા (અટકળો) થી જુદા પાડવાનું અઘરૂ છે, કારણ કે આજે કાંકરા (ઊંચા પીઇ રેશિયો સાથેનું ઓવરવેલ્યુડ માર્કેટ) દેખાય છે તે ખરેખર ન હોઈ શકે કારણ કે તે અપેક્ષિત કમાણીના આધારે હોઈ શકે છે, જે સાચા પણ પડી શકે છે. પરંતુ છેલ્લાં કેટલાંક અઠવાડિયામાં આ પ્રવાહો કેમ ચાલ્યા?

સૌ પ્રથમ, આટલી ઊંચી એક-દિવસીય ટ્રેડ રેલી માટે ચાવીરૂપ ટૂંકા ગાળાનું પરિબળ સ્વાભાવિક જ લગભગ તમામ એક્ઝિટ પોલ્સ દ્વારા નરેન્દ્ર મોદીની આગેવાની હેઠળની સરકારની તરફેણમાં અનુકૂળ બહુમતી હતું. બીજું, જો કે, પહેલાની સાથે જોડાયેલું હોઈ, બહુમતી સરકારની રાજકીય સ્થિરતા વિશે રોકાણકારોના લાંબા ગાળાના દૃષ્ટિકોણ છે કારણ કે તે અનુમાનિત વ્યવસાયિક આબોહવા પ્રદાન કરી શકે છે. પરંતુ આટલી અપેક્ષા પૂરતી નથી, ખાસ કરીને સરકાર તેની પ્રથમ મુદતમાં આર્થિક મોરચે અપેક્ષા પ્રમાણે સફળ રહી નથી. અયોગ્ય સરકારનું પુનરાવર્તન એ રોકાણકારો માટે તેમના પૈસા ધિરવા માટેનો સારો સંકેત નથી. તો પછી, તેમણે આમ કેમ કર્યું? વડા પ્રધાન મોદીમાં એક "મજબૂત" નેતા, જે લોકોની સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા ધરાવે છે અને તેથી, નિર્ણાયક પગલાં લઈ શકે છે, અને આ બાબત માર્કેટ-ફ્રેન્ડલી આર્થિક સુધારણા તરફેણમાં કોર્પોરેટ્સને ઘણી આશા આપે છે. જાહેર ક્ષેત્રના એકમોનું ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ અથવા મજૂર બજાર સુધારા આ પૈકીના કેટલાક પગલાં છે જેને લઈને મોટા કોર્પોરેટની અપેક્ષા છે કે મોદી તેના બીજા તબક્કામાં પુરી તેને પુરી કરશે. અને આ અપેક્ષામાં, ઓછામાં ઓછું બજારો આ અસરથી દુર રહેશે નહીં, કારણ કે મોદીનું ભૂતકાળમાં બિનલોકપ્રિય નોટબંધીનો અનુભવ છે.

ત્રીજું, ભારતીય અર્થતંત્રના તાત્કાલિક દેખાવ વિશેની અપેક્ષાઓ, જે આંશિક રીતે આંતરરાષ્ટ્રીય મોનેટરી ફંડની આગાહીઓ દ્વારા સંચાલિત છે, જેમાં તેમણે ભારતને વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વૃદ્ધિ પામતા અર્થતંત્રો પૈકીનું એક ગણાવ્યું છે, તેણે ભૂમિકા ભજવી છે. આ છેલ્લું ક્વાર્ટર આશ્ચર્યજનક રહ્યુ છે, કારણ કે અર્થતંત્રએ તે બધું સારી રીતે જોયું નથી પરંતુ રોકાણકારો સંભવતઃ તેમના બહુ સારા નહી એવા ભૂતકાળ ઉપર અનિશ્ચિત ભવિષ્યનો સટ્ટો રમી રહ્યા છે. આ ઉત્સાહ માટેનું એક કારણ ઓછી તેલ કિંમતોના પરિણામે તાત્કાલિક રીતે અનુકૂળ નાણાકીય નીતિની અપેક્ષા હતી. સામાન્ય સંજોગોમાં નીચી બોન્ડ ઉપજ સ્ટોક ખરીદીને વધુ આકર્ષક બનાવે છે. એવી અપેક્ષા પણ હતી કે નીચા વ્યાજદર કોર્પોરેટ અને ઘરેલુ રોકાણને પ્રોત્સાહન આપશે, જેનાથી અર્થતંત્રમાં વૃદ્ધિને વેગ મળશે. પરંતુ આરબીઆઈએ મિશ્ર સંકેતો આપ્યા છે. વ્યાજના દરોમાં ઘટાડો કરતી વખતે, તેણે નબળી-બેન્કિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ સામે તોળાતા પ્રવાહિતાના ખતરાને સીધી રીતે સંબોધવા માટે પણ કશું જ કર્યું ન હતું તેમ છતાં, તેણે વૃદ્ધિના અપેક્ષિત દરમાં પણ સુધારો કર્યો છે.

ચોથું, અત્યાર સુધી 2019માં વિદેશી પોર્ટફોલિયોના રોકાણમાં જંગી નેટ ઇનફ્લો રહ્યો છે. આ ઇનફ્લોના એક ભાગે દબાણના પરિબળો સાથે કામ પાડવાનું હતું. પરિબળો એટલે કે, મુખ્યત્વે આ ભંડોળના સ્ત્રોત પર ઉદ્ભવતા પરિબળો. આ કિસ્સામાં, તે ચીન-યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ (યુ.એસ.) વેપાર યુદ્ધ, યુ.એસ. માં અસ્પષ્ટ અર્થતંત્ર રિકવરી, યુ.એસ. માં નાણાકીય નીતિને સરળ બનાવવાની અપેક્ષા છે જે યુએસ બોન્ડ ઉપજમાં ઘટાડો કરશે. બાદમાં આર્બિટ્રેજની શક્યતા વધી જાય છે, જો કે વિનિમય દરના જોખમો pari passu માં વધારો કરતા નથી. પુલ ફેક્ટર્સ માટે, તેને નિસંદેહ સ્થાનિક રોકાણકારો ચલાવે છે.

શું શેરબજારનો આખલે સાચી છલાંગ લગાવી કે નહીં, એમાં એક વસ્તુ સ્પષ્ટ છે: ખૂબ ટૂંકા ગાળામાં શેરબજારમાં વ્યાપક વધઘટ, જેમ કે આપણે એક્ઝિટ પોલ્સના પરિણામમાં જોયું છે, તે મોટેભાગે ઘઉમાં રહેલા કાંકરા હોય છે. પરંતુ, તે સિવાય જો તે ખરેખર ઓવરવેલ્યૂડ શેરબજાર હોય તો તે કોઈપણ અર્થતંત્ર માટે જોખમી બની શકે છે, ખાસ કરીને વોલેટાઇલ ગ્લોબલ એન્વાયર્નમેન્ટમાં. વધારે મૂલ્યાંકનના જોખમોને ઘટાડવા માટે, કાઇનેસિયન ઘણીવાર ટૂંકા ગાળાના કેપિટલ ગેઇન ટેક્સની દલીલ કરે છે. તે જ સમયે, નીતિઓએ સ્ટોક માર્કેટને સંપૂર્ણ રીતે નિરાશ કરવું જોઈએ નહીં કારણ કે તેઓ ઇન્વિઝિબલ કેપિટલ વિભાજીતના મોટા હિસ્સાને બનાવવાની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પણ ભજવે છે, જેથી રોકાણના જોખમમાં ઘટાડો થાય છે. આદર્શ રીતે, સરકારે વ્યાજદરમાં બદલાવો લાવીને કોર્પોરેટ અથવા ઘરેલું રોકાણને પરોક્ષ રીતે પ્રભાવિત કર્યા વિના એક્ટિવ ફિસ્કલ પોલીસી દ્વારા અર્થતંત્રના લીવરને પોતાના હાથમાં રાખવું જોઈએ. કમનસીબે, હાલની સરકાર સૌથી ખરાબ આર્થિક સ્થિતિમાં પણ ફિસ્કલ રિસ્પોન્સિબિલીટી અને બજેટ મેનેજમેન્ટ એક્ટ દ્વારા શપથ લે છે, જે પોલીસીને ભારે મર્યાદિત કરે છે અને શેરબજારમાં ચાલતી હિલચાલ અથવા કોર્પોરેશનોની નિર્ણયશક્તિના અર્થતંત્રને સમર્થન આપે છે, જે અર્થતંત્રના નસીબ સાથે હંમેશાં યોગ્ય રીતે ગોઠવાયેલું હોય એવું જરૂરી નથી.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top