ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

આતંક અને કાયદાનું શાસન

એનઆઈએએ ઇન્વેસ્ટિગેશનના આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો પ્રમાણેની તેની મહત્ત્વની ભૂમિકાને અનુસરવું જોઈએ.

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

હરિયાણાના પાનીપત નજીક 2007ના સમજૌતા એક્સપ્રેસ વિસ્ફોટ કે જેમાં 68 મુસાફરોને મારી નાખવામાં આવ્યા હતા, જેમાંના 44 પાકિસ્તાની નાગરિકો હતા, તેના આરોપીને તાજેતરમાં બરતરફ કરવામાં આવ્યા છે,  જે પૂર્ણતઃ વિરોધી પ્રતિક્રિયાઓ તરફ દોરી જાય છે. ભારતીય જનતા પાર્ટી (બીજેપી)એ "ઐતિહાસિક" ગણાવીને ચૂકાદાના વખાણ કર્યા છે. બીજી તરફ, પાકિસ્તાને તેને ન્યાયની ત્રાસદી ગણાવી છે. જો કે, અહી નોંધપાત્ર અને ચિંતાનું કારણ એ છે કે તપાસ નેશનલ સિક્યુરિટટી એજન્સી (એનઆઈએ)ની વિશ્વસનીયતા પર અસર કરે છે. એનઆઈએ કોર્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલા નિરીક્ષણોમાં આ જોવા મળ્યું હતું. વિશેષ એનઆઈએ કોર્ટના ન્યાયાધીશે કહ્યું હતું કે ફરિયાદી દ્વારા રજૂ કરેલા પુરાવાઓમાં "ગાબડા" હતા અને સ્વીકાર્ય પુરાવાઓની અછતને કારણે "હિંસાના ભયંકર કાર્ય" સજા વગરનું થઈ રહ્યો છે. ચુકાદાના અંતમાં તેમણે "ઊંડી પીડા અને દુઃખ" વ્યક્ત કર્યુ હતું.

ચાર આરોપીઓમાંથી જેમને બરતરફ કરવામાં આવ્યા હતા તેમાંના એક ન્યાકુમાર સરકાર ઉર્ફે સ્વામી અસિમાનંદને વિશેષ એનઆઈએ કોર્ટ દ્વારા ઓક્ટોબર 2007ના અજમેર વિસ્ફોટ કેસમાં 2018માં નિર્દોષ છોડ્યા હતા. તેમને જેમાં નવ વ્યક્તિના મૃત્યુ થયા હતા તેવા મે 2007ના મક્કા મસ્જિદ વિસ્ફોટમાં હૈદરાબાદની અદાલતે પણ નિર્દોષ છોડ્યા છે. આ બંને કેસની એનઆઈએ દ્વારા તપાસ કરવામાં આવી હતી અને અહીં પણ આરોપીઓ વિરુદ્ધ કોઈ આરોપ સાબિત કરવામાં નિષ્ફળતાને પગલે તેમને નિર્દોષ છોડવામાં આવ્યા હતા. બીજા કેસમાં, હૈદરાબાદ પોલીસે પહેલા મુસ્લિમોની ધરપકડ કરી હતી જેમને પાછળથી છોડી મુકવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ કસ્ટડીમાં ત્રાસ ગુજારતા પહેલા તેમને છોડવામાં આવ્યા નહોતા. મહારાષ્ટ્રમાં 2006ના માલેગાંવ બોમ્બ વિસ્ફોટના કેસમાં પણ આમ જ થયુ હતું. જો કે તેમાં તપાસ સંસ્થા એનઆઈએ નહોતી.

લાંબા સમયથી, માનવ અધિકાર કાર્યકરો, વકીલો અને પ્રગતિશીલ મિડિયાએ કહી રહ્યા છે કે ભારતમાં મુસ્લિમ સમુદાય અને કાયદા અમલીકરણ અને સલામતી એજન્સીઓ વચ્ચે મોટો વિશ્વાસના અભાવની મોટી ખાઈ છે. અયોધ્યામાં બાબરી મસ્જિદ ધ્વંશ બાદ મુંબઈના 1992ના રમખાણોની તપાસ કરનાર શ્રીકૃષ્ણા સમિતિના રીપોર્ટથી શરુ કરીને ત્યારબાદના ઘણા આતંકવાદી કેસો અને રમખાણોમાં મુસ્લિમ સમુદાયે સ્પષ્ટપણે માની લીધુ છે કે તેમને ટાર્ગેટ કરવામાં આવ્યા છે અને આ કેસોમાં મનસ્વી રીતે આરોપો લગાવ્યા છે.

આમાં સૌથી મોટું નુકશાન લોકોના આ તમામ કેસો વિશે અને સમજૌતા એક્સપ્રેસ વિસ્ફોટના વર્તમાન કેસમાં સત્ય જાણવાના અધિકારને થયું છે. આમાં નીચેના સરળ પરંતુ ભારયુક્ત પ્રશ્નો ઉદ્દભવે છે: જેણે 68 નિર્દોષ ભારતીય અને પાકિસ્તાનીઓના જીવ લીધા હતા તે બોમ્બ કોણે મુક્યો હતો? એ પરિબળો કોણ હતા જે બંને દેશો કોઈ નિષ્કર્ષ પર ન આવવા જોઈએ એવું ઇચ્છતા હતા? સમજૌતા એક્સપ્રેસ - તેના નામનો અર્થ થાય છે કે સામાન્ય સમજણ પર આવવું - તે બંને દેશોના નાગરિકોને એકબીજાને મળવામાં મદદ કરવા માટે માનવામાં આવે છે. તેના બદલે, વિસ્ફોટથી માત્ર માનવીય દુખ જ નહીં, પણ તેમાં કટુતાનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેના આધારે કરવામાં આવેલી તપાસ અને ચુકાદાએ પીડિતોના પરિવારોની પીડાને જરીકેય હળવા નથી કર્યા. તેના બદલે, પાકિસ્તાન એવું કહેવા માટે પ્રોત્સાહિત થયું કે આ કેસ "ભારતીય અદાલતોની શરમજનક વિશ્વસનીયતાને ખુલ્લી કરે છે" અને તેના વિરુદ્ધના આરોપોને સામા ફેંકે છે.

ભારતમાં, ઘણા આરોપો થયા છે કે એનઆઇએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં "હિન્દુ" આતંકવાદને સંડોવતા કેસમાં ઢીલા બનવાનું શરૂ કરી દીધું છે. આ પ્રકારના આક્ષેપોમાં તેની તપાસ કુશળતા વિશે વિશેષ અદાલતે કરેલી ટિપ્પણી બળ પ્રદાન કરશે. આતંકવાદ સામે લડવામાં તેની મુખ્ય ભૂમિકાને ધ્યાનમાં રાખીને, તે જરૂરી છે કે તે તમામ નાગરિકો તેને અસરકારક અને વ્યાવસાયિક એજન્સી તરીકે જુએ. સમજૌતા એક્સપ્રેસ વિસ્ફોટના 12 વર્ષ પછી 224 સાક્ષીઓમાંથી 51 સાક્ષીઓ ફરી ગયા(હોસ્ટાઇલ) છે અને એક મુખ્ય આરોપીની હત્યા કરવામાં આવી છે. વિસ્ફોટમાં એસઆઈટી તપાસની આગેવાની લીધી હતી જાહેર માધ્યમમાં ઓન રેકોર્ડ કહે છે કે વિસ્ફોટના આરોપી હિન્દુ ઉગ્રવાદીઓ સામે મજબુત પુરાવા છે. કેન્દ્રિય ગૃહમંત્રીને મીડિયામાં કહ્યુ છે કે નિર્દોષ છોડવામાં આવેલા ચાર આરોપીઓને પડકારવામાં આવશે નહીં અને વિસ્ફોટમાં નવેસરથી તપાસ કરવામાં આવશે નહીં.

આ સ્થિતિમમાં તે સ્વાભાવિક છે કે સરકારની આગળની કાર્યવાહીની અક્ષમતાના સમીક્ષકો ગોધરા ટ્રેન સળગાવવાના કેસ તરફ આંગળી ચિંધશે, જેમાં ટ્રાયલ અને કસુરવાર (મુસ્લિમ આરોપી સામે) જોવા મળે છે. મુંબઇના 1992 -93ના રમખાણો (ઘણા પોલીસ અધિકારીઓ અને હિન્દુઓ) અને 1993માં શહેરમાં બોમ્બ વિસ્ફોટમાં આરોપીઓ સામેના કેસની પ્રગતિ વચ્ચે સમાન સરખામણી કરવામાં આવી છે, જેમાં આરોપી મુખ્યત્વે મુસ્લિમ હતા.

તેના વિઝન અને મિશનના ઉદ્દેશ્યોમાં, એનઆઇએ ઘણા અન્ય ઉમદા ઉદ્દેશ્યો સાથે - '' ભારતના નાગરિકોનો વિશ્વાસ જીતવો, નિસ્વાર્થ અને નિર્ભય પ્રયાસો દ્વારા.'' દરેક કેસમાં, એક વાત સ્પષ્ટ છે કે એનઆઈએ એક તપાસ સંસ્થા તરીકે ફરીથી પ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત કરવી જોઈએ અને સરકારે આ ખાતરી કરવા માટે કાર્ય કરવું જોઈએ.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top