ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

ટ્રાયલ પર રફાલનો ચૂકાદો

માત્ર તત્કાલિન સરકાર મંજુરી આપે ત્યારે જ સુપ્રીમ કોર્ટ જ્યુડિશિયલ એક્ટિવિઝમનો અમલ કરી શકે છે

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

રફાલ સોદામાં તપાસ માટે તપાસ ટીમ નિમવાનો ઇનકાર કરતાં સર્વોચ્ચ અદાલતના ચુકાદામાં આ મુદ્દાને લઈને ઉતાવળ અને અપૂર્ણતા દેખાય છે. વિવેચકોએ પુર્વે જ આ વિષયમાં અનેક હકીકત દોષો બતાવ્યા છે, તેમાં સૌથી મહત્વનું કોર્ટની એ માન્યતા છે કે જેમાં કોર્ટ કહે છે કે ભારતના કંમ્પ્ટ્રોલર એન્ડ ઓડિટર જનરલ (સીએજી) એ સંસદની પબ્લિક એકાઉન્ટ કમિટિ(પીએસી)ને સોદા અંગે એક અહેવાલ રજૂ કર્યો છે. આ હળાહળ અને સ્પષ્ટ ભૂલ તરફે બધાનું ધ્યાન જવા સાથે, અદાલતનો ચુકાદો સત્ય અંગેની અન્ય શંકાસ્પદ ધારણાઓ પર આધારિત અને કાયદાકીય વિશ્લેષણથી દૂર છે.

જે રીતે કોર્ટે આ કેસ ચલાવવાનું ચાલુ રાખ્યુ તેમાં ભૂલોમાં વધારો કર્યો છે. પ્રારંભિક અરજદારોએ એફએમ અસ્પષ્ટ અને કાઢી નાખવા માટે લાયક ખોખલી અરજી કરી હોવાનું નોંધ્યુ હોવા છતાં અદાલતે વધુ જાણકારી અને વિગતવાર હસ્તક્ષેપ થયો ત્યાં સુધી આ મેટરને ચલાવી. તે પછી પણ, સમગ્ર સુનાવણી દરમિયાન આ મુદ્દાને વધુ ઊંડાણપૂર્વક તપાસવાની જરૂરિયાત સાથે પૂર્ણપણે કોર્ટે ક્યારેય સહમત ન થઈ.

સુનાવણી દરમિયાન જે બન્યું તે પણ નબળી અદાલત દર્શાવે છે. સૌ પ્રથમ, કોર્ટે કહ્યું કે તે આ બાબતે કિંમતના પાસાં તરફ નજર નાંખવા માંગતી નથી, પછી તેણે તેનું મન બદલી નાખ્યું અને સરકારને "સીલબંધ કવર"માં કિંમતની વિગતો આપવા કહ્યું. બીજું, જ્યારે કિંમતની "બંધ કવર"માં  વિગતો જમા કરાવતા એવું લાગે છે કે આ સીલવાળા કવરમાં દસ્તાવેજોની સાથે કેન્દ્ર સરકારની મોટાભાગની દલીલોને માન્ય કરવામાં આવી, અરજકર્તાને નક્કર સત્ય સાથે કોઈ તક આપવામાં આવી નથી. આ કેગના રિપોર્ટ અને પીએસી સંબંધિત ભૂલનો સ્ત્રોત છે. કેન્દ્ર સરકારે અદાલતને જાણીજોઈને ગેરમાર્ગે દોરી છે કે કોર્ટે ફકરાને ખોટી રીતે વ્યાખ્યાયિત કર્યો છે તે હજી પણ અસ્પષ્ટ છે. જવાબમાં જુનુ હોય તો પણ એ કોર્ટની ફરજ છે કે તે ફક્ત "સીલબંધ કવર"માં જ રજૂઆત માત્ર પર આધાર નહી રાખતા તથ્યોના આધારે અન્ય પક્ષોના દાવાને નકારી શકે.

ત્રીજો, બચાવના હસ્તાંતરણના પ્રશ્નો તેની તકનીકી સક્ષમતા ઉપરાંતની બાબતો છે, તેવો આગ્રહ રાખવામાં આવે તો પણ કોર્ટ ભારતીય હવાઈ દળ માટે દાસોલ્ટ રફાલ ફાઇટરની આવશ્યકતા પર ટિપ્પણી કરવામાં મદદ કરી શકે નહીં. આનો આધાર સુનાવણી દરમિયાન એરફોર્સના અધિકારીઓ સાથેની આડેધડ અને અસ્થિર "ક્રિયાપ્રતિક્રિયા" પર આધારિત હોવાનું જણાય છે. આ નિવેદનો ન તો સોંગદપુર્વક લેવામાં આવ્યાં છે કે ન તો કોઈ સત્તાવાર સ્વરૂપમાં લેખિતમાં નોંધાયા છે. તેમને ટ્રાયલ કોર્ટમાં ટુંકી કબુલાત તરીકે લેવામાં આવ્યા હોવા છતાં કોર્ટે તેમના દ્વારા સોદામાં તપાસનો ઇનકાર કરતા હોવાના આધારે નિર્ણય લેવામાં આવે છે.

અંતિમ પરિણામ એ છે કે કોઈ પણ વિવાદને દૂર કરવા અથવા જાહેર ક્ષેત્રમાંથી બહાર આવતા સત્યને સહાય કરવા માટે કોર્ટે આ સોદા અંગેના મોટાભાગના પ્રશ્નો અનુત્તર જ રાખ્યા છે અને આવા વિવાદોને ઉકેલવા માટેની તેમની પોતાની સંસ્થાકીય ક્ષમતા પર વધારે પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.

યુપીએ સરકારના છેલ્લાં વર્ષોમાં મળેલા કૌભાંડોમાં સુપ્રિમ કોર્ટે જે જોર આપ્યુ હતું તેની સામે મોદીની આગેવાની હેઠળની એનડીએ સરકારની નોટબંધીથી લઈને ન્યાયાધીશ બ્રિજગોપાલ હરકિશન લોયાના શંકાસ્પદ મૃત્યુની વિવાદાસ્પદ બાબતો અંગેની સરકારની અનિચ્છા સામે સુપ્રિમ કોર્ટે બિનતાલીમી ઓબ્ઝર્વર તરીકે તપાસ હાથ ધરી હતી. આમાંથી એક નિષ્કર્ષ નિકળે છે કે: સરકાર પરવાનગી આપે તેમાં જ ફક્ત કોર્ટ ન્યાયની કાર્યવાહી કરી શકે છે.

જોકે, આવો નિષ્કર્ષ કેટલાક ગહન સત્યોને પણ સંતાડે છે. કેગની ઓફિસના ડ્રાફ્ટ રિપોર્ટ્સને કોર્ટે કેટલાક હસ્તક્ષેપો માટેનો આધાર બનાવ્યો હતો તે આ દિવસોમાં ભાગ્યે જ જોવામાં આવે છે અથવા સાંભળવામાં આવે છે. જે સીબીઆઈ પર અદાલતે તપાસો હાથ ધરવા માટે આધાર રાખ્યો હતો તે સરકારની દખલ અને આંતરિક વિખવાદોને લઈને સંપૂર્ણપણે વિખરાયેલી છે. સીબીઆઈની જેમ સેન્ટ્રલ વિજિલન્સ કમિશન ઉપર નજર રાખવામાં આવી છે. કાયદા હેઠળ બનાવાયેલ અન્ય એજન્સીઓ વિના, રાફેલ સોદામાં સુપ્રીમ કોર્ટની દખલ અંધારામાં તિર મારવા સમાન ગણાય.

તાજેતરના ચુકાદાના રસપ્રદ ભાગ એ છે કે તે આ સોદામાં કોઈપણ ખોટાં હેતુને નકારી કાઢે છે. સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતીને આધારે ચુકાદો આપવામાં અદાલત ખૂબ જ ઉતાવળમાં હોવાનું લાગતું હતું. જો કે સંપૂર્ણ ચૂકાદા માટે જરૂરી બધી માહિતી સરકારે આપવી જરૂરી હતી એવું નથી લાગતું. આવા સંજોગોમાં, અદાલતે આવી આવશ્યક માહિતી માટે પૂછવું જોઈએ. આમા તો આપણને એવું લાગે છે કે આ કેસમાં વધુ સંપૂર્ણ ચુકાદાની રાહ જોવાઈ રહી છે.

આ એજન્સીઓના સહકાર સાથે પણ એવી કોઈ ખાત્રી મળતી નથી કે કોર્ટનો હસ્તક્ષેપ ન્યાયના હેતુઓ અથવા મોટા બંધારણીય ધ્યેયોને પરિપુર્ણ કરે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના તમામ પ્રયાસો માટે, 2 જી સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણીનો કેસ એક આંચકા સાથે પુરો થયો કારણ કે તમામ આરોપીઓને ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા આરોપમુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તે કેસમાં સામેલ કોઈપણ એજન્સી દ્વારા મારૂ-તારૂનું પ્રમાણ થોડું ઓછું રહ્યું છે.

એક સમયે તો સુપ્રીમ કોર્ટે રફાલ ડીલ જેવી બાબતોમાં તેની ભૂમિકામાં પ્રક્રિયાત્મક રીતે વધુ પર્યાપ્ત અને સંતુલિત મૂલ્યાંકન હાથ ધરવા પડશે.. શું તે કાનૂની વિવાદોની સંતુલિત મધ્યસ્થી છે? અથવા શું તે સત્ય શોધ્યા વગરની જાહેર તપાસકર્તા સંસ્થા છે? શું તે તેની સુવિધા પર એક અથવા બીજા બનવાનું પસંદ કરી શકે છે? તપાસ સાથે તેણે પોતાના ગિરેબાનમાં જોઈને, આવા આત્મનિરીક્ષણને હવે બંધ કરવું ન જોઈએ.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top