ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846
Reader Mode

ભાજપના આત્મવિશ્વાસમાં ઓટ

ચૂંટણીના પરિણામોથી લોકો ફરી પાછા રાજકીય બાબતોના મંચના કેન્દ્રમાં આવે છે.

 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ (એમપી) અને રાજસ્થાનમાં ભાજપ સરકારને સ્પષ્ટ નકાર સાથે વિધાનસભાની ચૂંટણીઓના પરિણામો કેન્દ્ર સરકારે લાંબા સમયથી અપનાવેલી પ્રજા વિરોધી નીતિઓ સામે વધતી જતી અસંતોષની સ્પષ્ટ અભિવ્યક્તિ છે. જો કે, ભાજપના સ્પિન-ડોક્ટરો અને અપોલોજિસ્ટો એવી દલીલ કરવાની કોશીશ કરે છે કે રાજ્ય-સ્તરના પરિબળોને લીધે પ્રજાએ ચૂંટણીમાં જાકારો આપ્યો છે, રાષ્ટ્રીય રાજકારણ માટે તેની અસરો સ્પષ્ટ છે. આ પરિબળોમાં ખેડૂતોનો અસંતોષ, બેરોજગારી અને આજીવિકા ગુમાવવાની સમસ્યાઓના મૂળ કેન્દ્ર સરકારની નીતિઓ જેવી કે નોટબંધી, જીએસટી અને કૃષિની સંપુર્ણ ઉપેક્ષા વગેરેમાં પડ્યા છે. આ રાજ્યોમાં ભાજપ સરકારોના સતત અયોગ્ય શાસન હોવાનો ઇનકાર પણ નથી કરી શકાતો. જોકે તેમ છતા કેન્દ્રની આ નીતિઓએ તે તીવ્રતામાં વધારો કર્યો છે. આ અશાંતિ અને જનતાને રાહત આપવાની તેમની અસમર્થતાને ધ્યાનમાં રાખીને, ભાજપ અને સંઘ પરિવારે ચૂંટણી પ્રચારમાં નફરત અને ધ્રુવીકરણના તેમના સ્ટોક એજન્ડાને આગળ ધપાવ્યો હતો. યોગી આદિત્યનાથ દ્વારા ભારે પ્રચારમાં અધમ અને વિભાજનકારી ભાષણો આ કાવતરાખોરોનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ હતો, જો કે, તે એકલ હેતુથી મત આપનારા લોકોના મનને કળવામાં નિષ્ફળ ગયા. આદિત્યનાથની રેલીઓ યોજાઈ તે મોટા ભાગના મતવિસ્તારમાં બીજેપીનું પ્રદર્શન બહુ ખરાબ રહ્યું છે. રાજસ્થાનના અલવર પ્રદેશમાં, છેલ્લા ચાર વર્ષ દરમિયાન ગૌ રક્ષક ગુંડાઓની ટોળીઓને ઢીલ મળી હતી ત્યાં ભાજપને ભુંડી રીતે હાર મળી છે. તેલંગણામાં પણ, જ્યાં આદિત્યનાથે કટ્ટર કોમવાદની તર્જ પર અભિયાન ચલાવ્યું હતું, તે બેઠકોમાં ઘણો ઘટાડો થયો છે. નરેન્દ્ર મોદીએ કરેલા તોફાની ભાષણો પણ મતદારને તરફેણમાં લઈ શક્યા નહીં, અને તે વધતા જતા અસંતોષના સંકેત છે.

નિયંત્રણની તેમની લાક્ષણિક યુક્તિમાં સંઘ પરિવાર અને ભાજપે એમપી અને રાજસ્થાનની નજીકની સ્પર્ધા આપીને આ નુકસાનને ઓછું કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. જો કે, મતદાનના સંદર્ભમાં, એમપીમાં ચૂંટણીઓમાં અગાઉની ચૂંટણીની જેમ નજીકની સ્પર્ધા હતી અને અગાઉની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ અને ભાજપ વચ્ચેના તફાવતને ધ્યાનમાં રાખતા ભાજપને ઘણુ નુકસાન થયું છે. ભાજપના એન્ટિ-ઇન્ક્મબન્સી સહિતની આવી તમામ સ્પષ્ટતા પછી પણ હકીકત એ છે કે કોંગ્રેસે એમપી અને છત્તીસગઢ બંનેમાં ભાજપ સરકારના 15 વર્ષના શાસનને ઉખાડી નાખ્યું છે, અને રાજસ્થાનમાં ભારે અંતર કાપ્યુ છે. કોંગ્રેસ સરકારે મોટાભાગે પરિબળો માટે સંતુલનનું કામ કર્યુ છે અને 2014માં 65 બેઠકોમાંથી 62 બેઠકો પર જીત મેળવનાર ભાજપ માટે એક મોટોર પડકાર ઊભો કર્યો છે. ભાજપે શહેરી વિસ્તારોમાં પણ નુકશાન સહેવું પડ્યુ છે. હકીકતમાં ગ્રામીણ કરતાં શહેરી મતવિસ્તારોમાં ધોવાણ વધુ મહત્વપુર્ણ થયો છે. તે બેરોજગારીને લઈને નિરાશા અને નાના વ્યવસાયો પર જીએસટીની વિપરિત અસરના સ્પષ્ટ સંકેત છે. એવું માનવામાં આવે છે કે શહેરી ભારતમાં મોદી અને ભાજપને ઘણુ સમર્થન છે, પરંતુ આ ચૂંટણીઓએ આ ધારણાને પણ હલાવી દીધી છે.

જો કે, અસંતોષ અને તકલીફની મર્યાદાને ધ્યાનમાં લેતા કોંગ્રેસે વધુ માર્જિન સાથે વિજય મેળવવો જોઈતો હતો. છત્તીસગઢમાં કોંગ્રેસે માત્ર બે-તૃતિયાંશથી નજીકની બહુમતીથી જીતીને ભાજપને હાર આપી છે. શિવરાજસિંહ ચૌહાણની લોકપ્રિયતાના બનાવટી ખુલાસાઓ અને રાજસ્થાનમાં મોદીના આખરી સમયના આક્રમણે કોંગ્રેસને ખાળી છે. કોંગ્રેસ પાર્ટીની અધુકડી સફળતા તેની સંગઠનાત્મક નબળાઇઓને અને લોકોના જીવન અને આજીવિકાના મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની અક્ષમતાને આભારી છે. કોંગ્રેસ છત્તીસગઢની સફળતામાંથી પાઠો શીખી શકે છે, જ્યાં તેનું કેમ્પેન લોકોની તકલીફો પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત રહ્યુ હતું. રાજસ્થાન અને એમપીમાં, ડાબેરી સંસ્થાઓ અને લોકોની મુવમેન્ટ હેઠળના ખેડૂતોના વિરોધમાં કોંગ્રેસને ફાયદો થયો છે કારણ કે તે ત્યાં દ્વિપક્ષી સ્પર્ધામાં કોંગ્રેસને ડિફોલ્ટ પસંદગી તરીકે જોવામાં આવે છે.

એમપી અને રાજસ્થાનમાં ભાજપના મત હિસ્સા અને સામાજિક આધારને પુનઃપ્રાપ્ત કરવાના અવકાશને છોડીને કોંગ્રેસને ફક્ત ડિફોલ્ટ પસંદગી તરીકે જોવી યોગ્ય નથી. તે લોકોના જીવનની સ્થિતિ સુધારવા અને સામાજિક સ્થિરતાને સુનિશ્ચિત કરવા માટેની વૈકલ્પિક નીતિના વચન તરીકે જોવાવી જોઈએ. ગ્રામીણ તકલીફોને સંબોધિત કરવા સાથે તેને ગૌ રક્ષકો અને સંઘ પરિવારની ઠગ પ્રવૃત્તિઓને ખાળવાના મત તરીકે જોવું જોઈએ. સંઘ પરિવાર અને બીજેપી દ્વારા વિભાજીત સાંપ્રદાયિક ઝુંબેશ ચૂંટણીમાં વેગ પકડે છે તે ધ્યાનમાં લેવાનું વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. લોકસભા ચૂંટણીઓ સુધીના ટૂંકા ગાળામાં, ત્રણ રાજ્યોમાં કોંગ્રેસ સરકારની સ્થાપના આ પરિણામો દ્વારા પ્રાપ્ત થતી ગતિને જાળવી રાખવા માટે આ પ્રકારની નીતિઓની રૂપરેખા પ્રદાન કરશે તેવી અપેક્ષા છે. આ મતદાન પરિણામોના મુખ્ય સંદેશાને સતત વળગી રહેવામાં આવે તો વિરોધ પક્ષની તરફેણમાં આ પરિવર્તન ટકાવી શકાય છે, જેમાં લોકો ફરી પાછા રાજનીતિના મંચના કેન્દ્રમાં આવે છે. જાહેર સંવાદનું કેન્દ્ર નેતાની નીતિઓ પર હોવું જોઈએ અને નેતાના વ્યકિતત્વ પર નહીં. આવનારી લોકસભા ચૂંટણીઓમાં રાજકીય પક્ષોના સહસંબંધમાં નિર્ણાયક પરિવર્તન માટે આવા પરિવર્તન આવશ્યક છે.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top