ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846
Reader Mode

દાંત વગરના યુજીસી તરફ

આ સરકાર યોજનાબદ્ધ રીતે યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશનને બદલવાનું કામ કરી રહી છે.

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ કમિશન (યુજીસી)એ છ દાયકાથી ભારતની ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રણાલી તરીકે સેવા આપી છે. તેના સમુહનું નિર્માણ કરતી અન્ય ઘણી સંસ્થાઓની જેમ તે કેટલાક સમયથી વિવિધ જવાબદારીઓનો સામનો કરવામાં સંઘર્ષ અનુભવી રહી છે. સંઘર્ષમાં બદલાયેલી પ્રણાલીગત પરિસ્થિતિઓ સાથે તેના પોતાના સંસાધનોનો તાલ મિલાવવામાં અવગણના જેવી ઘણી બાબતો છે. જોકે યુજીસીને બનાવીને તેને આર્થિક ભૂમિકા સાથે સદ્ધર કરતા આ એક્ટને રદ્દ કરવાનો કેન્દ્ર સરકારનો નિર્ણય તેની કામગીરી અંગેના ગંભીર અસંતોષ પર આધારિત છે કે પછી યુજીસીને બદલી શકે તેવી સંસ્થાના વિઝનથી પ્રેરિત છે તે હજુ સ્પષ્ટ થતું નથી.

હાયર એજ્યુકેશન કમિશન (એચઇસી) નામ આપવામાં આવ્યુ છે તે આ નવી સંસ્થા યુજીસીના મેન્ડેટના નોંધપાત્ર પાસાઓને આવરી લેશે અને તેની "ગ્રાન્ટ્સ" નામના શબ્દથી રજુ કરવામાં આવી હતી તે નાણાકીય ભૂમિકાને બાદ કરવામાં આવશે. આ કાર્ય માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રાલય (એમએચઆરડી)ના ફાળે આવ્યુ છે. એ વાત આશ્ચર્ય કરવા જેવું નથી કે શિક્ષણ જગતમાં ઉચ્ચ શિક્ષણની વ્યવસ્થામાં થોડી સ્વાયત્તતા બચી છે તે નિયંત્રણમાં લેવા માટે મંત્રાલયની શક્તિમાં વધારો થશે તેવી શંકા જાય છે. અહી શક્તિ રાજકીય નેતૃત્વ અને અમલદારશાહીની સમજવી.

બીજી બાજુ, સરકારે વિવિધ નિષ્ણાત સમિતિઓની ભલામણોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. અને તેમાં એક અસત્ય છુપાવામાં આવ્યું છે. દાયકા પહેલાં એમએસઆરડી દ્વારા યશપાલની અધ્યક્ષતામાં એક મોટી સમિતિ રચવામાં આવેલી અને આ કમિટીએ યુજીસીની ભૂમિકાને નેશનલ નોલેજ કમિશન (એનકેસી) ની જેવી ગણી હતી. આ બે પેનલ દ્વારા આપવામાં આવેલી ભલામણને સામાન્ય રીતે યુજીસીને નાબુદ કરવાની સર્વસંમતિ તરીકે ગણવામાં આવે છે. તેમની સલાહ અને જેના પર તે આધારિત હતી તે નિદાનની પ્રકૃતિ બંને તદ્દન અલગ હતા. નોલેજ કમીશનની ચિંતા ઝડપથી વધી રહેલા ખાનગી ક્ષેત્રને મોકળાશ આપવાની હતી, જ્યારે યશ પાલ કમિટીની ચિંતા યુજીસીની ઓવરલેપિંગ ભુમિકાઓ અને વ્યવસાયિક શિક્ષણના વિવિધ ક્ષેત્રોને નિયંત્રિત કરતી નિયમનકારી સંસ્થાઓ અંગેની હતી. વાસ્તવમાં, યશ પાલ સમિતિએ ક્યારેય એવું સૂચન કર્યું નથી કે યુજીસી "રદબાતલ" થવું જોઈએ. તેના ઠેકાણે "સબસિડેડ" શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. જે યુજીસીને ભંડોળના ન્યાયપૂર્ણ વિતરણના કાર્યોને સંભાળવાની જરૂરિયાત તરફે હતો. મોટો હિસ્સો જુદી જુદી શાખાઓમાં અને ઉચ્ચતર વ્યાવસાયિક શિક્ષણના વિભિન્ન ક્ષેત્રોના અભ્યાસક્રમ અને સંશોધનની અવગણના પ્રત્યે જુએ અને પ્રોત્સાહિત કરે.

આજે એમએચઆરડીને યુજીસીની નાણાકીય ભૂમિકા ટ્રાન્સફર કરવાનું વિચારાઈ રહ્યુ છે. આ તો ઉલટાની યશપાલ સમિતિની ભલામણોની વિરુદ્ધ છે. જોકે એ સિવાય, સૂચિત એચઇસી હેઠળ વ્યાવસાયિક શિક્ષણના ચોક્કસ ક્ષેત્રો લાવવાનો વિચાર આ સમિતિના અહેવાલનો આંશિક પ્રતિસાદ આપે છે. સરકાર એ શંકાથી વાકેફ છે કે તેની નિયમનકારી સત્તાઓથી નાણાકીયને અલગ કરવા માટેના પગલાં અને મંત્રાલય દ્વારા તેનું નિયંત્રણ નવા પ્રશ્નો પેદા કરશે. પહેલાની માન્યતા અને મૂલ્યાંકનની પદ્ધતિ સામે સંસાધનોના ઓનલાઇન વિતરણમાં ભરોસો ગુણવત્તાયુક્ત શાસનની ઘટતી વિશ્વસનીયતા દર્શાવે છે.  યુજીસી દ્વારા અત્યાર સુધી સંચાલિત નાણાકીય વ્યવસ્થાને બદલવા માટે સરકાર સંસદમાં બિલ લાવવા તરફ ભયંકર ગતિએ આગળ વધી રહી છે અને તે ચિંતાજનક અને દુર્ભાગ્યપુર્ણ છે. ચિંતાજનક એટલા માટે કારણ કે ઉચ્ચ શિક્ષણ સતત કેન્દ્રીય બજેટમાં બજેટ કાપનો સામનો કરી રહ્યુ છે. ઊંચ્ચ શિક્ષણમાં વિશાળ ખાનગી ક્ષેત્રનો પ્રવેશ અને તેના ફાયનાન્સ પર અસરકારક નિયંત્રણનો અભાવ ભવિષ્ય માટે પસંદગીની પોલિસીના પરિપ્રેક્ષ્યના સૂચક સંકેતો આપે છે.

અહી સૂચિત ચાલની વક્રોક્તિ અને સરકારની ઉતાવળ દેખાઈ રહી છે. એમએચઆરડીએ 1986 ની પોલિસી ડોક્યુમેન્ટને બદલવા માટે શિક્ષણ પર નવી રાષ્ટ્રીય નીતિ પર કામ કરવાનું શરૂ કર્યું તેને ચાર વર્ષ થયા છે. એક નવી નીતિનો મુસદ્દો આપવાનો પ્રયાસ ગિયરશીપની નોંધપાત્ર સંખ્યામાં થઈ ગયો છે. વિલંબથી પણ આશાસ્પદ નિરાશા થઈ છે. તાજેતરમાં કસ્તુરીરંગન કમિટી દ્વારા તૈયાર કરાયેલા ડ્રાફ્ટ માટેની છેલ્લી તારીખ સપ્ટેમ્બર 2018ની છેલ્લી તારીખ છે. એવું ધારી શકાય કે નીતિ વિષયક ડ્રાફ્ટમાં ઉચ્ચ શિક્ષણના નાણાકીય પાસાં અને યુજીસીની ભૂમિકાને આવરી લેવાશે. નિશ્ચિતરૂપે, યુજીસીના મહત્વની ભુમિકા અને કાર્યને બદલવા માટે સંસદમાં એક બિલ દાખલ કરવાની યોજના શિક્ષણ નીતિનો ડ્રાફ્ટ રજૂ કરવાના ત્રણ મહિના પહેલા જ થઈ હતી અને તે બાદના મહત્વને ઘટાડશે. કોઈ એવું વિચારી શકે કે નવી નેશનલ એજ્યુકેશન પોલીસીની રચના કરવામાં આવી રહી છે, તેનો અર્થ એવો થાય છે કે કોઇ નવા નિર્ણયો પાછા ધકેલાશે.

યુજીસી અધિનિયમ રદ કરવા માટેનું પ્રસ્તાવિત પગલું સૂચવે છે કે સરકાર યુજીસીમાંથી નાણાકીય નીતિઓ દૂર કરવાની તેની ઇચ્છાના માર્ગે આવતા વિપરીત સિગ્નલોનું જોખમ લેવા માગતી નથી. પગલાનો બીજો અર્થ એ હોઈ શકે કે સરકાર નવી પોલીસીમાં નિર્ણયો લેવા માટે વધુ વ્યવહારુ મૂલ્યની અપેક્ષા રાખતી નથી, ખાસ કરીને ફાયનાન્સના સંદર્ભમાં. અહી સામાજીક ક્ષેત્રની પોલીસીઓમાં નિર્ણયના આધારે 1990ના દાયકાના પ્રારંભથી સામાન્ય આર્થિક નીતિને ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે તે સત્તા મેળવવાનું અનુમાન કરી શકાય છે. ઉચ્ચ શિક્ષણને લાગેવળગે છે ત્યાં કેન્દ્રમાં અથવા કોઈ પણ રાજયમાં દરેક સરકાર ખાસ કરીને નિયો-ઉદારવાદી આર્થિક નીતિના નિર્ણયને લઇને ચિંતિત છે. વર્તમાન વલણ આ વલણ સાથે સુસંગત છે, કારણ કે તે જાહેર સાધનોનું સંકોચન, સખત નાણાકીય નિયંત્રણ - ગુણવત્તાયુક્ત વિતરણ અને ફાળવણી દ્વારા કાયદેસરતા - અને, પરિણામે, દેશના બૌદ્ધિક જીવનને નિયંત્રિત કરવા માટે ખાનગી મૂડી માટે વિશાળ અવકાશ પુરો પાડે છે અને જ્ઞાન નિર્માણ કરે છે.

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top