ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

આરોગ્ય કટોકટી સામે આગોતરું આયોજન જરુરી હતું

ટયુબરક્યૂલોસીસ (TB) અને તેની મલ્ટીડ્રગ રેસિસ્ટન્ટ (MDR) સારવાર પદ્ધતિ માટે વધુ ભંડોળ અને વધુ સારી વ્યૂહરચના જરુરી   

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

મહિનાના આરંભે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 2025 સુધીમાં "ટીબી મુકત ભારત"ની ઘોષણા કરી હતી. જોકે,  કેન્દ્રિય આરોગ્ય મંત્રાલયે બહાર પાડેલું સર્વેક્ષણ દર્શાવે છે કે આ કમજોર રોગે સારી પેઠે જડ ઘાલી છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના જણાવ્યા મુજબ, 2016માં દુનિયાના 1 કરોડ કેસમાંથી, એકલા ભારતમાં ટીબીના 28 લાખ કેસ હતા. તેમાંના 1,40,000 મલ્ટિડ્રગ-રેઝિસ્ટન્ટ (MDR) કેસ છે. 2016માં ટીબીના 4,23,000 દર્દીઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા. ભારતમાં MDR, XDR (Xtensive Drug Resistance) અને TDR (Total Drug Resistance) દર્દીઓની હાજરી ટીબીનો ભયંકર ફેલાવો સૂચવે છે. સરકારના હમણાના આંકડા કહે છે કે કુલ દર્દીઓમાંથી ચોથા ભાગના ડ્રગ રેસિસ્ટન્સ( દવા પ્રતિરોધક) છે. ટીબી મોટેભાગે ગરીબોમાં જોવા મળે છે, પણ અત્યારે તે શહેરી મધ્યમ વર્ગમાં વકરી રહ્યો છે. તેનું કારણ રોગપ્રતિકારક શક્તિને નબળી પાડતા ડાયાબિટીસ અને બીજા બીન-ચેપી(નોન-કમ્યુનિકેબલ) રોગોનો વધતો વ્યાપ છે. ઘણા કેસોમાં ટીબી અને એચઆઇવી/એડ્સ સાથે જોવા મળે છે. સરકારી અહેવાલોમાં ખાનગી દવાખાનામાં કરાયેલા નિદાનના કેસને ધ્યાનમાં લેવામાં આવતા નથી. આ સ્થિતિ છે ત્યારે ચમત્કાર જ માત્ર સાત વર્ષમાં ભારતને "ટીબીમુક્ત" બનાવી શકે.

આ રોગ સાથે સામાજિક-આર્થિક પાસા જોડાયેલા છે. મોટાભાગે ગરીબો તેનો ભોગ બને છે જે પ્રારંભિક તપાસ અને ઉપચાર કરાવતા નથી. નેશનલ ટીબી કંટ્રોલ પ્રોગ્રામે આ માંદગીની વિગતો અને સારવારમાં ઘણુ મોટું યોગદાન આપ્યું હતું, તેને રિવાઇઝ્ડ નેશનલ ટીબી કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ (RNTCP)માં બદલી નાખવામાં આવ્યો છે. જેમાં ડિઝાઇન અને અમલીકરણ અગત્યના છે. ડાયરેક્ટલી ઓબ્ઝર્વ્ડ ટ્રિટમેન્ટ શોર્ટ (DOTS)માં દર્દીએ છ મહિનાનો દવાનો કોર્સે પૂરો કરવાનો હોય છે. પણ અમલીકરણમાં અખાડા  જોવા મળે છે.  સ્ટાફ અને દવાની અછતની સમસ્યા છે. જાહેર આરોગ્ય પ્રણાલી સાથે તેનું યોગ્ય રીતે સંકલન કરાયું નથી. પરિણામે, મોટી RNTCPની મફત નિદાન અને સારવારની સુવિધાઓથી દર્દીઓમાં મોટા પાયે અજ્ઞાન પ્રવર્તી રહ્યું છે. છેવટે દર્દીઓ ખાનગીક્ષેત્ર તરફ વળે છે. હકીકતમાં, 60 ટકા દર્દીઓની ટીબીની સારવાર ખાનગી તબીબો કરી રહ્યા છે. તેમા મોટાભાગના પાસે રોગની અસરકારક સારવાર માટે જરૂરી તાલીમ કે માહિતી પણ નથી. તેમ છતા,  ખાનગી તબીબો આ ક્ષેત્રે મોટું કામ કરી રહ્યા છે. અધૂરી સારવાર, ખોટું નિદાન અને એન્ટિબાયોટિક્સ દવાઓનો આડેધડ ઉપયોગ એમડીઆર (MDR) અને એક્સડીઆર (XDR) કેસના વધારા માટે મુખ્ય પરિબળો છે.

પ્રમાણભૂત નિદાન અને સારવારનો આગ્રહ રાખવાને બદલે પબ્લિક હેલ્થ ઇમર્જન્સી વખતે શું કરવું તે અંગેની માહિતીનો ધોધ વહે છે. દેશની આંતરિક માળખાગત સુવિધાઓ અને સામાજિક-આર્થિક પરિબળોના સંદર્ભમાં પ્રાદેશિક અસમાનતા અંગે વ્યૂહરચના ઘડવામાં આવી છે.  બાબા આદમના વખતની ડાયગ્નોસ્ટિક સ્પુટમ ટેસ્ટ હવે બદલવા જોઈએ.   તબીબી નિષ્ણાતો જિનએક્સપર્ટ ટેસ્ટ(મોલેક્યુલર ટેસ્ટ)ની પહેલા ટેસ્ટ તરીકે ભલામણ કરે છે.

જાગરૂકતા વધારવા અને રોગની વહેલી તપાસ માટે સામૂહિક આરોગ્ય કર્મચારીઓની સક્રિય ભૂમિકા ઉપર પણ સરકારે ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. વધુ સચોટતાપૂર્વક, ચેપી બીમારીના પ્રબળ પ્રસારને તપાસવા માટે અસરગ્રસ્ત કુટુંબોના બાળકોના પરીક્ષણ અને સારવારની જરૂર છે. ડાયાબિટીસ જેવા અન્ય દર્દીઓની સંભાવના અને એચઆઇવી ધરાવતા લોકોને પણ તાત્કાલિક લક્ષમાં લેવા જોઈએ. બિનઆયોજીત શહેરીકરણના કારણે ભીડ અને સ્વચ્છતા અંગેની સમસ્યાઓ પર ધ્યાન આપવું જરુરી છે. તો બીજી તરફ ખાનગીકરણના પગલે આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં નિયમનનો રસ્તો અપનાવવો રહ્યો, સાથે ‘’સામાજિક શરમ’’માંથી મુક્તિ મેળવવી રહી.  

ટીબીના રોગના ફેલાવા માટે કુપોષણ અને ગરીબી પ્રાથમિક કારણો છે. જે દર્દીઓ ડોટ્સ સારવારનો લાભ લઇ શકે છે, તેમને અસરકારક સારવાર સાથે સારા ખોરાક આપવો જરુરી છે. રાજ્ય સરકારોએ ડોટ્સ પ્રોગ્રામના ભાગરૂપે તે પૂરો પાડવો જોઇએ.

 ટીબી સામેના જંગમાં ગુણવત્તાસભર નિદાન અને સારવાર ઉપરાંત યોગ્ય પોષણ અને મૂળભૂત સફાઈનો સમાવેશ થાય છે. આ સુવિધાઓ સાવ હાથવગી લાગે. પણ એ કડવી વાસ્તવિકતા છે કે આ સુવિધાઓ સુધી મોટાભાગના દર્દીઓ પહોંચી શકતા નથી. પબ્લિક હેલ્થકેર ભંડોળ એક અગત્યનો મુદ્દો બની રહે છે. 2025 સુધીમાં ટીબીને દૂર કરવા માટેના સરકારે રાષ્ટ્રીય વ્યૂહરચના જાહેર કરી છે, પણ એ બાબત નોંધપાત્ર છે કે સરકાર આરોગ્ય પાછળ GDPના માત્ર 1.4% જેટલો જ હિસ્સો ખર્ચે છે. ટીબીના દર્દીઓની સંખ્યા અને તેમને સારવારમાં સામેલ ખર્ચ, આ રોગના ફેલાવાને રોકવા માટે નિવારક પગલાંમાં મુખ્યત્વે બાબતે સરકારે બે બાબતે રાજકીય ઇચ્છાશક્તિ બતાવવાની જરૂર છે. એક, આરોગ્ય- ખાસ કરીને ટીબી સામે લડવા માટે જરુરી સ્ત્રોત પૂરા પાડવા. બીજું, ગરીબો સુધી પહોંચવા માટે એમડીઆર(MDR)ટીબીના દર્દીઓ માટે  બે મહત્વની સસ્તી દવાઓના ઉત્પાદન માટે ભારતીય ઉત્પાદકોને મંજૂરી આપવી.

 

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top