ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

નવો વેપાર વિગ્રહ જૂના રસ્તે જઈ રહ્યો છે

 1930ની મહામંદી માટે કારણભૂત પરિબળોનું પુનરાવર્તન

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

 

યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ (યુએસ)ના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પહેલી માર્ચે “રાષ્ટ્રિય સુરક્ષા”ના નામે સ્ટીલ પર 25 ટકા અને એલ્યુમિનિયમ પર 10 ટકા આયાત જકાત લાદવાની જાહેરાત કરી. આ જાહેરાતથી વેપાર વિગ્રહ વકરવાની સંભાવના છે. જ્યારે આ અંક છપાવવા જઈ રહ્યો હતો ત્યારે હજુ આ વાત વાયુવેગે પ્રસરી ન હતી, પણ એટલું તો નક્કી થઈ ચૂક્યું હતું કે વિશ્વની મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓ વચ્ચેનું વેપાર-યુદ્ધ( વેપાર-વોર ?) વિશ્વ વેપારને સંકુચિત બનાવશે, જે વૈશ્વિક અર્થતંત્રને ઘેરી મંદી તરફ ધકેલી શકે છે, જેના પરિણામે ભૂ-રાજકીય(જીઓપોલિટકલ) તનાવ પણ વધશે."અમેરિકા ફર્સ્ટ"ની રાષ્ટ્રવાદી ધૂન ગાતા ટ્રમ્પની નિયતિ પણ કદાચ આ જ છે. ટ્રમ્પે કોઈ દેશનું નામ લીધા વિના.અમેરિકાના એલ્યુમિનિયમ અને સ્ટીલ ઉદ્યોગોને નુકશાન પહોંચાડતા દેશોને "ઘોરખોદીયા" ગણાવ્યા. અને તેમના જકાત લાદવાના નિર્ણયને વાજબી ઠેરવ્યો. ટ્રમ્પે કહ્યું :" જો આપણે  એલ્યુમિનિયમ અને સ્ટીલનું ઉત્પાદન કરી શકીશું નહીં, તો આપણી પાસે ખાસ બીજું કંઈ રહેશે નહીં “

યુએસના એલ્યુમિનિયમ અને સ્ટીલ ઉદ્યોગના ટોચના એક્ઝિક્યુટિવ્સના સાથેની બેઠક પછી આયાત જકાત અંગેની જાહેરાત કરાઈ. તેનો મતલબ સ્પષ્ટ હતો કે સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમના સ્થાનિક ઉદ્યોગોને ધ્યાનમાં રાખી આ નિર્ણય લેવાયો. આયાત જકાતના નિર્ણયથી ઓટોમોબાઇલ, એરોસ્પેસ, બાંધકામ, મશીનરી અને સ્ટીલ, એલ્યુમિનીયમ આધારિત ઉદ્યોગો પરની અસર ચકાસવામાં આવી પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાત્મકતાનો ખયાલ ન રખાયો. 6 માર્ચે ટ્રમ્પના મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર અને નેશનલ ઈકોનોમિક કાઉન્સિલના વડા ગેરી કોહને રાજીનામું ધરી દીધું. વિશાળકાય કંપનીના વડા કોહને આવકવેરામાં કપાત મુદ્દે પણ આગેવાની લીધી હતી. ગોલ્ડમૅન સેશમાં ટોચનું પદ ભોગવી ચૂકેલા કોહને ટ્રમ્પની ‘’રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા’’ ટીમમાં રહી ચૂક્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર એચ.આર.મેકસ્ટાર, વિદેશ સચિવ રેક્સ ટીલરસન અને સુરક્ષા સચિવ જિમ મેટ્ટીસે આયાત જકાતનો વિરોધ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે આ પગલાંથી અમેરિકા તેના ‘’સુરક્ષા’’ ક્ષેત્રના સાથીદારો – જર્મની, ફ્રાંસ, જાપાન, કેનેડા અને દક્ષિણ કોરિયા ગુમાવશે.

  યુરોપિયન યુનિયન (ઈયુ), અમેરિકાના વેપારક્ષેત્રના ભાગીદારો-  નોર્થ અમેરિકા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (નાફ્ટા), કેનેડા અને મેક્સિકોએ અમેરિકાના આયાત- જકાત અંગેના નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો. ઈયુના ટ્રેડ કમિશનર સિસિલિયા માલ્મસ્ટ્રોમે સંકેત આપ્યો કે તેઓ આ નિયંત્રણોને WTOની વિવાદ નિરાકરણ માટેની સંસ્થામાં પડકારશે અને વળતા પગલાં તરીકે WTO અમેરિકાની ચીજવસ્તુઓ પર જકાત લાદશે. સિસિલિયાએ આને વેપાર વિગ્રહ ગણાવ્યો નથી, પણ ટ્રમ્પે વળતો પ્રહાર કરતાં યુરોપથી આયાત થતી કાર પર જકાત લાદવાની ચીમકી ઉચ્ચારી. ઈયુએ હાર્લી ડેવિડસન પર જકાત લાદવાનો નિર્ણય કર્યો, તેથી ગિન્નાયેલા ટ્રમ્પે યુરોપથી આવતી કાર પર જકાત લાદવાની ચેતવણી આપી છે. વ્હાઈટ હાઉસ નેશનલ ટ્રેડ કાઉન્સિલના ડિરેક્ટર પીટર નેવારો અને કોમર્સ સેક્રેટરી વ્હીલ્બર રોસ ‘’અમેરિકા ફર્સ્ટ’’ની માન્યતા ધરાવતા આર્થિક રાષ્ટ્રવાદીઓ છે, જેની સામે નમતુ જોખીને કોહને રાજીનામું ધરવું પડ્યું. રિપબ્લીકનોએ ભારે વિરોધ કર્યો. ગૃહના સ્પીકર પોલ રાયને ભારે તીવ્રતાથી વિરોધ દર્શાવ્યો.

જ્યારે કેનેડા અને મેક્સિકોએ આયાત જકાતમાંથી મુક્તિની માગણી કરી ત્યારે અમેરિકાએ  કહ્યું કે તેમની નાફ્ટાની પુન: ચર્ચાવિચારણા(રિનેગોશીએશન)ની માગણી સ્વીકારાશે તો જ વાત આગળ વધશે. આમ, અમેરિકા કેનેડા અને મેક્સિકોના લમણે બંદૂક ધરી નાફ્ટા અંગે પુન: વિચારણા કરવા માગે છે. ઉત્પાદન અને વેપાર નીતિનો હવાલો સંભાળતા નેવારોએ કહ્યું કે જકાતમાફી દેશને વ્યક્તિગત રીતે લાગુ નહીં પડે, કંપનીઓ લોબીંગ દ્વારા જકાત મુક્તિ મેળવી શકે છે.    

મજાની વાત એ પણ છે કે આ બધા મતભેદોની વચ્ચે એક વર્ગ એવું પણ માની રહ્યો છે કે ટ્રમ્પે  ચીન સામે સીધું જ વેપાર-યુદ્ધ છેડવું જોઈએ અને તે માટે ચીનના વેપારી હરિફ દેશોનું સંગઠન રચવું જોઈએ. અમેરિકામાં એ પ્રશ્ન પણ ઉઠી રહ્યો છે કે ચીન સામેના ગઠબંધનના સાથી દેશો સામે અમેરિકા શા માટે ઉગ્ર વલણ દાખવી રહ્યું છે ? અમેરિકામાં ચીનની "સૉફ્ટવેરની ચાંચિયાગીરી,"ટ્રેડ-સિક્રેટની ચોરી અને નકલી માલસામાન સામેની ઝુંબેશને વધુ તેજ બનાવવા પર ભાર મૂકાઈ રહ્યો છે. અમેરિકામાં ‘’યુએસ ઓમ્નીબસ ટ્રેડ એન્ડ કોમ્પિટિટિવનેસ એક્ટ 1988’’ની કલમ 301 હેઠળ ટેકનોલોજીના "ગેરકાયદે" ટ્રાન્સફર માટે અને અમેરિકાના. વેપારી હિતોને "નુકસાનકારક" બૌદ્ધિક સંપદાની ચોરીના મુખ્ય આરોપી ચીનને ભીંસમાં લેવાની માગ પણ ઉઠી. ચીનમાંથી આયાત થતાં જૂતા, ટેક્સટાઇલ્સ, કપડા અને કન્ઝ્યુમર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ચીજવસ્તુઓ પર જકાત નિયંત્રણ લાદવા જોઈએ તેવી પણ માગણી થઈ રહી છે.

ચીન શાંત છે. પણ ટ્રમ્પના આ ‘’રક્ષણાત્મક’’ પગલાંને  WTOના નિયમો હેઠળ સંચાલિત બહુપક્ષીય વેપાર પદ્ધતિને નબળા પાડવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવે છે.  કદાચ, એવું બને કે દુનિયા જૂન, 1930માં અમલી બનેલા સ્મૂટ-હેવલે ટેરિફ એક્ટનું ફરી સાક્ષી બને. આ કાયદા હેઠળ અમેરિકાએ વીસ હજારથી વધુ ચીજવસ્તુઓ પર જકાત લાદેલી, જેના પગલે વેપાર વિગ્રહ સર્જાયો અને તેનું પરિણામ આવ્યું  હતું – મહામંદી

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top