ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

ફૂટ પાડો ને ફાયદો ઉપાડો

ટ્રિપલ તલાકને ગુનો ઠરાવવાનું પાસું તો મુસ્લિમો અને વિપક્ષને લડાવવાની એક શાણી યુક્તિ છે.



 

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

નવા વર્ષની સાંજે, પ્રધાન મંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ દાવો કર્યો, કે મુસ્લિમ મહિલા હવે પુરુષ સાથી વગર પણ મક્કાની હજ કરવા પોતાની મેળે જઈ શકે એવા ખાતરીપૂર્વકના પ્રયાસો તેની સરકારે કર્યા છે. આ બીજું કંઈ નહિ પણ, મારીમચકોડીને ઊભું કરવામાં આવેલું સત્ય, એક હળહળતું જુઠાણું હતું. સાલ ૨૦૧૫માં, સાઊદી અરેબિયાની સરકારે કાયદાઓમાં એવી ફેર ગોઠવણ કરી હતી કે ત્યાંની મુસ્લિમ મહિલાઓ હજ પર જઈ શકે. એવું ફરમાન બહાર પાડ્યું હતું કે હવે જો ચાર સ્ત્રીઓના સમુહમાં મુસાફરી કરતી હોય એવી ૪૫ વર્ષથી વધુ ઉંમરની સ્ત્રીઓને હજ પર જવા કોઈ પુરુષ સાથે હોવો જરૂરી નથી.  કોઈ પણ સરકાર બીજા દેશના પ્રવેશ માટે નિયમો નક્કી કરી શકે નહિ અને આ કિસ્સામાં સાઉદી અરેબિયા છે જે નક્કી કરે છે. મુસ્લિમ મહિલાઓના કલ્યાણ અર્થે મોદી અને ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ)ની આ અચાનક ચિંતા? એમાંય ખાસ કરીને, ત્યારે જ્યારે તેના સત્તામાં આવ્યા પછી ગાયના નામ પર મુસ્લિમ પુરુષોને જે બધું સહેવું પડ્યું છે, એના વિશે મોઢામાં મગ ઓરવ્યા પછી?

તાત્કાલિક છૂટાછેડા (ઇન્સ્ટન્ટ તલાક)ના કાર્યને ગુનાખોરી બિરુદ આપતો એક કાયદો, મુસ્લિમ વિમેન (લગ્ન પરના અધિકારોનું રક્ષણ) બિલ, 2017 કેમ લોકસભામાં કોઈ પણ ચર્ચા વિના રજૂ કરવામાં આવ્યું અને પસાર પણ કરાયું એનું સ્પષ્ટીકરણ કદાચ આ જ ચિંતાનું વિસ્તરણ છે. જો એ ચિંતા બનાવટી ન હતી, તો પછી ઇન્સ્ટન્ટ ટ્રિપલ તલાક અથવા "તલાક-એ-બિદાત" પર પ્રતિબંધની માગણી કરનાર મુસ્લિમ મહિલાઓના જૂથો, જેને ભારતીય મુસ્લિમોમાંના એક વિભાગનો ટેકો છે, તેને કાયદાના નિર્માણ વખતે સલાહ-સૂચનમાં કેમ સામેલ કરવામાં ન આવ્યાં? હકીકતમાં, કાયદાની રજૂઆતના થોડા અઠવાડિયાં પહેલાં, સુપ્રીમ કોર્ટમાં મુકદ્દમામાંના જૂથોમાંના એકે કાયદાને આખરી સ્વરૂપ આપવામાં આવે એ પહેલાં વ્યાપક પરામર્શ લેવામાં આવે એવી વિનંતી કરી હતી. આ જૂથે ઇન્સ્ટન્ટ ટ્રિપલ તાલકને ફોજદારી ગુનો બનાવવાના વિરોધમાં વાંધો ઉઠાવ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે સ્ત્રીઓ સંબંધિત અગાઉના કાયદા હંમેશાં સંબંધિત જૂથો સાથે વ્યાપક પરામર્શ પછી જ આગળ વધારવામાં આવ્યા છે. એ જૂથનો નિષ્કર્ષ હતો કે ‘લગ્ન તો બે પુખ્ત વયના લોકો વચ્ચે નાગરિક સંમતિ છે, તેથી આ કરારના ઉલ્લંઘન પ્રત્યેની કાર્યવાહીની પ્રકૃતિ પણ નાગરિક હોવી જરૂરી છે. તેમ જ એવી હોવી જોઈએ જે મહિલાઓને વધુ લાચાર બનાવવાને બદલે મજબૂત બનાવે.’

આને જોતાં, એવા સમયે કાયદો પસાર કરવાની તાત્કાલિક જરૂર શી હતી, જ્યારે ઓગસ્ટમાં આ જૂથો અને ઘણી મુસ્લિમ મહિલાઓ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલ કેસમાં કોર્ટના મોટા ભાગના ચુકાદાએ ટ્રિપલ તલાકને ગેરકાયદેસર જાહેર કરી દીધો હતો? અને જો કાયદાની એટલી જ જરૂર હતી તો, આ કિસ્સામાં બિન-બંધનકર્તા લઘુમતી ચુકાદામાં ભલામણ કરવામાં આવી છે તેમ, નાગરિક બાબતને હાથ ધરવા એક ગુનાહિત કાયદો કેમ? કોઈ નાગરિક ઉપાયો શક્ય ન હતા શું? શું એવી શક્યતા પણ તપાસવામાં આવી હતી?

તેથી જ એવા નિષ્કર્ષ પર આવ્યા વિના છૂટકો નથી કે સરકારના હેતુઓ મુસ્લિમ મહિલાઓ પ્રત્યે પરોપકારને આધારે નહિ પણ ચતુર રાજકીય ગણતરીઓના આધારે હતા. સ્પષ્ટપણે, આ યુક્તિ તો ભાજપને લાભદાયી છે, જે મુસ્લિમ મહિલાઓને સ્પર્શે તો છે પણ, જેનાથી સમુદાયમાં ફૂટ પડે છે. અનુમાન મુજબ, મુસ્લિમ ધર્મગુરુઓ બિલ સામા થયા છે. આ એ જ લોકો છે, જેઓએ ઇન્સ્ટન્ટ તલાક નાબૂદ કરવાના મુસ્લિમ મહિલાઓના કાલાવાલા તરફ ન બરાબર જ ધ્યાન આપ્યું હતું. પરિણામે, હવે એક બાજુ મુસ્લિમ સ્ત્રીઓનો એવો પક્ષ છે જેની ફરિયાદ ખરેખર વાજબી છે કેમ કે તેઓને એવા એક પ્રકારના છૂટાછેડાનાં પરિણામનો સામનો કરવો પડે છે જેણે તેમની પાસે કોઈ પસંદગી છોડી નથી. અને બીજી બાજુ, એક એવો રાજકીય પક્ષ છે, જેને એ સમુદાયની ખરેખરની જરૂરિયાતો અને અધિકારો વિશે હકીકતમાં તો કંઈ પડી નથી, એને તો બસ આ એક મુદ્દાને હાથ ધરવામાં જ કોણ જાણે કેમ રસ છે!

દેખીતું છે કે આ રાજકીય કાવત પહેલેથી જ કામ કરી રહી છે. ઇન્સ્ટન્ટ તલાકને ફોજદારી ગુનાખોરી જાહેર કરનાર બિલનો વિરોધ કરવા કોઈ રાજકીય પક્ષે અવાજ ઉઠાવ્યો નથી. સ્પષ્ટપણે, કોંગ્રેસ સહિત કોઈ વિપક્ષ પોતાને મુસ્લિમ મહિલાઓ વિરુદ્ઘ અને મુસ્લિમો તરફી છે એવું કઈ રીતે જાહેર કરી શકે. જ્યારે આ મુદ્દો પુરુષોથી મુસ્લિમ મહિલાઓના "રક્ષણ" પર લાવવામાં આવે, ત્યારે વિરોધ માટે થોડી જગ્યા રહે ખરી. પણ હકીકત એ છે કે એમ કરવું પણ ધર્મની નિંદા કરવા બરાબર ગણાશે, જે ભાજપ માટે ‘આમ કે આમ ગુટલીઓ કે દામ’ સમાન અનુકૂળ છે.

એક હકીકત જે શરૂઆતથી ભૂલી જવામાં આવી, તે એ છે કે આ સરકારે નહિ, પણ ઇન્સ્ટન્ટ ટ્રિપલ તલાકનો મુદ્દો મુસ્લિમ મહિલાઓએ ઉઠાવ્યો છે. ભારતીય નાગરિકો તરીકે તેમના મૂળભૂત અધિકારોનો જે નકાર કરવામાં આવ્યો છે તેને પડકારવા તેઓ અદાલતો તરફ વળ્યાં. અને તેઓ જીત્યાં. પણ તેઓએ એને ગુનાહિત પ્રયાસ ઠરાવવાનું ક્યારેય કહ્યું નથી. હવે આ જૂથો બેમતથી ઘેરાઈ ગયાં છે. એક તરફ, તેઓ જાણે છે કે ઘણી મુસ્લિમ મહિલાઓને આશા અને ખુશી છે કે હવે એક એવો કડક કાયદો છે જે પ્રતિબંધક તરીકે કાર્ય કરશે. બીજુ બાજું, તેઓને ખબર હોવી જોઈએ કે એ કાયદામાં ઘણી ખામીઓ છે અને એ કાયદો ખાધાખોરાકી વિશે કંઈ જોગવાઈ કરતો નથી તેમ જ પતિની ધરપકડ પછી કોઈ પણ જાતના સમાધાનની જોગવાઈને એ બાકાત રાખે છે. આવા કાયદાનો વળતો વાર મુસ્લિમ મહિલાઓને સહેવો પડી શકે. પોલીસ પાસે મુસ્લિમ પુરુષની વિરુદ્ધ ત્રીજા પક્ષની ફરિયાદ પર કાર્ય કરવાની સત્તા પણ હશે. જેમ ઘણા કાયદાકીય નિષ્ણાંતોએ ધ્યાન દોર્યું, તેમ હવે આ પ્રથા અટકાવવાની વાત તો દૂર જ રહી, પુરુષો તલાક ઉચ્ચાર્યા વિના જ પોતાની પત્નીઓને છોડી દેશે.

અંતે, આ આખી ચર્ચાનો નિષ્કર્ષ દુ:ખદાયી છે. એક એવી પાર્ટી જે મુસ્લિમોના કલ્યાણમાં રસ ધરાવતી નથી, જેણે તેઓને ચૂંટણી યોજનાઓમાંથી બાકાત રાખ્યા છે, જે મુસ્લિમો સામેના પોતાના સભ્યોના અપ્રિય ભાષણ અને નફરતભર્યા કાર્યોને બંધ કરતી નથી, તે આપણને એ વિચાર સાથે સહમત કરવા માંગે છે કે તે મુસ્લિમ મહિલાઓની ચિંતા કરે છે. લ્યો, બોલો!

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top