ISSN (Print) - 0012-9976 | ISSN (Online) - 2349-8846

અડધી જિંદગીઓ

 ડાયાબિટીસ ગરીબો વચ્ચે ઝડપથી ફેલાઇ ને તેમને શારીરિક રીતે કમજોર કરી રહયો છે.

The translations of EPW Editorials have been made possible by a generous grant from the H T Parekh Foundation, Mumbai. The translations of English-language Editorials into other languages spoken in India is an attempt to engage with a wider, more diverse audience. In case of any discrepancy in the translation, the English-language original will prevail.

એક રોગ કે જે અત્યારસુધી, મુખ્યત્વે સમૃદ્ધ વર્ગને અસર કરી રહ્યો હતો તેણે હવે ભારતમાં ગરીબોને પણ વ્યથિત કર્યા છે. ઈન્ડીઅન કાઉન્સિલ ફોર મેડીકલ રીસર્ચ(આઈસીએમઆર) (ICMR) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક બૃહદ અભ્યાસના તારણો વિચલિત કરનારા છે.  કેટલાક વર્ષો પહેલા, ડાયાબિટીસ મેલીટસને એક જીવનશૈલી સાથે સંકળાયેલ રોગ માનવામાં આવતો હતો કે જે મુખ્યત્વે સમાજના સામાજિક અને આર્થિક રીતે વધુ સમૃદ્ધ વર્ગોને વ્યથિત કરતો હતો. એશિયાના ઘણાખરા ભાગોને ગ્રસિત કરનાર આ "રોગચાળા" માટે માનવામાં આવતું હતું કે આ રોગ વધુ ચરબી અને ખાંડવાળો ખોરાક ખાનાર, વધુ વજનવાળા અને બેઠાડુ જીવન જીવતા લોકોને નિશાન બનાવે છે. જો કે, તાજેતરના અભ્યાસોમાં જાણવા મળ્યું છે કે વિકસિત અને વિકાસશીલ બંને પ્રકારના દેશોમાં શહેરી ગરીબ ઝડપથી મધુમેહના રોગી બની રહ્યા છે. વિશ્વની ડાયાબિટીસની રાજધાની ગણાતું ભારત પણ એ જ રાહે આગળ વધી રહ્યું છે. આઈસીએમઆર અને આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સૌથી મોટા રાષ્ટ્રીય અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે આર્થિક રીતે વધુ સમૃદ્ધ રાજ્યોના શહેરી વિસ્તારોમાં ઉચ્ચ વર્ગના લોકોના પ્રમાણમાં નીચલા સામાજિક અને આર્થિક દરજજો ધરાવતા લોકોમાં ડાયાબીટીસ વધારે ફેલાયેલ છે. જો કે, તમામ રાજ્યોમાં, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં, આ રોગ ઉચ્ચ સામાજિક અને આર્થિક દરજજો ધરાવતા લોકોમાં જ વધુ જોવામાં આવ્યો હતો. આ તારણો સૂચવે છે કે એકંદરે આ રોગ અત્યાર સુધી બિનઅસરગ્રસ્ત અથવા ઓછા અસરગ્રસ્ત માનવામાં આવી રહેલ શહેરી ગરીબ નિવાસીઓ અને ગ્રામ્ય સમૃદ્ધ નિવાસીઓમાં ઘણી ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે.

આ માત્ર ચિંતા જ નહીં પણ એક ચેતવણી પણ છે. ડાયાબિટીસ એક "ખૂબજ કાળજી" માંગતો રોગ છે જેના પર સમયસર ધ્યાન આપવામાં ના આવેતો ગેન્ગ્રરીનના જોખમ સહીત હૃદય, કિડની અને આંખોને તે ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે. દેશમાં જાહેર આરોગ્ય પ્રણાલીની સ્થિતિ અને ગરીબોને સ્વાસ્થ્યસંભાળ માટે પોતે કરવા પડતા ખર્ચની હકીકતને ધ્યાનમાં લઇએ તો, આ તારણો તાત્કાલિક ધોરણે પગલા લેવા પડે તેવી કટોકટીની સ્થિતિ ના સંકેત આપે છે. આઈસીએમઆરના અભ્યાસ અનુસાર, ૧૫ રાજ્યોમાં ડાયાબિટીસનો એકંદર પ્રસાર ૭.૩ ટકા છે, જે બિહારના ૪.૩ ટકા છે જ્યારે પંજાબમાં ૧૦.૦ ટકા છે. લગભગ ૬૦,૦૦૦ની સેમ્પલ સાઈઝ સાથે કરવામાં આવેલ આ અભ્યાસમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે દેશની ૭૦% વસ્તી ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં રહે છે અને ટકાવારીમાં એક નાનો સરખો વધારો પણ એવા લોકોની સંખ્યામાં ઘણો મોટો વધારો કરે છે જેમને સતત તબીબી સારવારની જરૂર છે પણ તેમને પ્રાપ્ત સ્વાસ્થ્ય સેવાઓની સ્થિતિ ઘણી નબળી છે.

ચંદીગઢ, મહારાષ્ટ્ર અને તમિળનાડુ સહિતના સાત સમૃદ્ધ રાજ્યોમાં, શહેરી વિસ્તારોમાં રહેતા નીચલા સામાજિક અને આર્થિક વર્ગના લોકોમાં આનું પ્રમાણ ઘણું ઊંચું હતું. આ અભ્યાસ દર્શાવે છે કે શહેરી વિસ્તારોમાં આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ લોકોમાં આ રોગ વિશેની જાગરૂકતા પણ વધુ છે અને તેઓની આ રોગની દેખરેખ કરવા પાછળ ખર્ચ કરવાની ક્ષમતા પણ વધારે છે.

ન્યુટ્રીશિયનીસ્તોએ નીચલા સામાજિક અને આર્થિક સ્તર ધરાવતા લોકોમાં "વધુ ચરબીયુક્ત" ખોરાકના કારણ તરીકે શહેરોમાં સસ્તા ભાવે આસાનીથી મળી  રહેતા "જંક ફૂડ"તરફ ધ્યાન દોર્યું છે, પરંતુ આને માટે જવાબદાર અન્ય પરિબળોને પણ ધ્યાનમાં લેવા જોઈએ. શહેરોમાં ઘણા ગરીબ લોકો માટે, સારી રીતે સંતુલિત પોષણયુક્ત ખોરાક તેમની પહોંચની બહાર છે. આથી "જંક ફૂડ" ખાવાની બાબત તેમની પસંદ અથવા સ્વાદની બાબત નથી પણ તેમને તેજ ખોરાક પરવડી શકે એમ છે. આજ રીતે આ અભ્યાસમાં શહેરી વિસ્તારોમાં ઉચ્ચ આવક ધરાવતા વર્ગોમાં ડાયાબીટીસના વધુ પ્રમાણ માટે લોકોના બેઠાડું જીવન, ઓછી શારીરિક ગતિવિધિ, પરિવહન અને ઘરગથ્થુ સાધનોની વધતી જતી ઉપલબ્ધતાને કારણભૂત ગણાવાઈ છે. કાર્ય સ્થળે પહોંચવા માટે લાંબા અંતર સુધી સફર કરવાની આવશ્યકતા અને તે માટે જાહેર પરિવહન વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરવાની જરૂરિયાત શહેરોમાં પસંદગીની બાબત નથી. આ બાબતો તણાવ પેદા કરે છે જે ડાયાબીટીસ માટેનું બીજુ સૌથી અગત્યનું પરિબળ છે.

દક્ષિણ એશિયનો વચ્ચે ટાઇપ ૨ ડાયાબિટીસની શરૂઆત અન્ય પ્રજાઓની તુલનામાં ખૂબ નાની ઉંમરે જોવા મળે છે અને આને લઈને સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ પર દબાવ પેદા થાય છે. આ અભ્યાસમાં અન્ય એક જાણીતી હકીકતનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે: એશિયાઈ ભારતીયોમાં ડાયાબિટીસ પહેલાના તબક્કામાં અન્ય વંશીય જૂથો કરતા વધુ ઝડપી પ્રગતિ જોવા મળે છે. ડાયાબિટીસ ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે તેમાટે અન્ય દેશોની જેમજ ભારતમાં પણ, મનોરંજન માટે શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ ઘણી ઓછી થઇ ગઈ હોવાનું કારણ જવાબદાર છે,ખાસ કરીને તમામ વર્ગોની સ્ત્રીઓમાં.

આ અભ્યાસ પણ, અગાઉના નાના અભ્યાસોમાં જેનું અનુમાન કરવામાં આવ્યું છે તે ડેટા ને સમર્થન આપે છે. ઉદાહરણ તરીકે કેન્સર, ડાયાબિટીસ, હૃદય સંબંધિત રોગો અને સ્ટ્રોકના નિયંત્રણ અને નિવારણ માટે ૨૦૧૦થી રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ ચાલી રહ્યો છે. પરંતુ ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ફોર મેડીકલ રીસર્ચ(ICMR)ના આ અભ્યાસના તારણો તાત્કાલિકરૂપે ટૂંકા તેમજ  લાંબા ગાળાની દરમિયાનગીરીઓ માટેની જરૂરીયાત પ્રત્યે ધ્યાન દોરે છે. સરકારી, ગેર સરકારી સંગઠનો (એનજીઓ), તબીબી સમુદાય તેમજ ડાયાબીટીસના દર્દીઓએ, લોકોની ભાગીદારી વધારવા માટે એકબીજા સાથે મળીને આગળ આવવું પડશે. પોષણયુક્ત આહારની પ્રાપ્તિથી શરૂ કરીને મનોરંજન માટે શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ માટેની સુવિધાઓ તેમજ જાગરૂકતા માટે અભિયાન સહિતના સતત પ્રયાસો કરવા જરૂરી છે. આને માટે ફાસ્ટ ફૂડના પેકેજિંગ અને જાહેરાતોથી આગળ વધી, લાંબા ગાળાના નીતિ વિષયક પગલાંઓ લેવાની આવશ્યકતા છે.

વિકાસશીલ દેશોમાં હજુ પણ,ચેપી રોગો ચિંતાનો સૌથી મોટો વિષય છે. આમ છતાં, ડાયાબિટીઝ જેવા બિનચેપી રોગો (શાંત કિલર તરીકે યોગ્ય રીતે ઓળખાય છે) ચિંતાજનક દરે ફેલાઈ રહ્યા છે. ૧૯૨૧ માં ઇન્સ્યુલિનની શોધ થઇ તે પહેલાં, ડાયાબિટીસ થવોએ મૃત્યુની સજા થવા બરાબર હતું અને તે પછી પણ, થોડા દશક પહેલા સુધી, બચવાની શક્યતા માત્ર ૫૦%જ હતી. ૨૧ મી સદીમાં, જો આપણે વસ્તીના મોટાભાગના લોકોને અડધા જીવનની સજા કરવા ના માંગતા હોઈએ, તો આપણે ઝડપી અને એકબીજાના સમન્વયમાં આ રોગની રોકથામ માટે કાર્ય કરવું આવશ્યક છે.

Updated On : 13th Nov, 2017

Comments

(-) Hide

EPW looks forward to your comments. Please note that comments are moderated as per our comments policy. They may take some time to appear. A comment, if suitable, may be selected for publication in the Letters pages of EPW.

Back to Top